۴ فاز مهم بازار سرمایه در سال ۱۴۰۴/ چرا بورس از دیگر بازارها عقب ماند؟

اقتصادسنج| سال ۱۴۰۴ برای بورس تهران، سالی پرنوسان، پرریسک و در عین حال ناامیدکننده برای بخش بزرگی از سهامداران بود. در شرایطی که همواره از بورس به‌عنوان بازاری پیشرو در خلق بازدهی بالاتر از تورم یاد می‌شد، این بازار در سال جاری حتی نتوانست از رشد سطح عمومی قیمت‌ها عقب نماند.

 عقب‌ماندگی معنادار از تورم

طبق آمار، نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه در بهمن‌ماه به ۶۲.۲ درصد رسیده، در حالی که شاخص کل بورس تنها ۳۷ درصد رشد کرده است. این شکاف بزرگ به این معناست که بازدهی واقعی بورس منفی بوده و سرمایه‌گذاران عملاً بخشی از قدرت خرید خود را از دست داده‌اند.

 رشد یک میلیونی شاخص

شاخص کل بورس از سطح ۲ میلیون و ۷۰۸ هزار واحد در پایان سال ۱۴۰۳ به ۳ میلیون و ۷۱۳ هزار واحد در پایان سال ۱۴۰۴ رسید؛ رشدی بیش از یک میلیون واحد.

اما این رشد بیشتر ناشی از تأثیر شرکت‌های بزرگ و شاخص‌ساز بوده و تصویر دقیقی از وضعیت کلی بازار ارائه نمی‌دهد. به همین دلیل بسیاری از تحلیلگران، شاخص کل را معیار مناسبی برای ارزیابی عملکرد بازار نمی‌دانند.

شاخص هم‌وزن؛ تصویر واقعی بازار

شاخص هم‌وزن که نماینده بهتری از کلیت بازار است، در سال ۱۴۰۴ تنها حدود ۲۰ درصد رشد کرده است. این اختلاف قابل توجه با شاخص کل، نشان می‌دهد که بخش عمده‌ای از سهام، عملکردی بسیار ضعیف‌تر از چند نماد بزرگ داشته‌اند.

به بیان دیگر، سود اصلی بازار به تعداد محدودی از شرکت‌ها محدود شده و اکثریت سهامداران از این رشد بی‌بهره مانده‌اند.

۴ موج بزرگ بورس در ۱۴۰۴

بازار سهام در سال گذشته چهار فاز مهم را تجربه کرد:

۱. موج صعودی ابتدایی: در ابتدای سال، شاخص کل با رشد حدود ۲۰ درصدی تا سقف اردیبهشت‌ماه پیش رفت و امیدها به تداوم روند صعودی افزایش یافت.

۲. ریزش سنگین پس از جنگ: با آغاز تنش‌های نظامی در خردادماه، بازار وارد فاز نزولی شد و شاخص کل تا شهریور حدود ۲۶ درصد افت کرد و به محدوده ۲.۳۹ میلیون واحد رسید.

۳. جهش بزرگ پاییزی: از شهریور تا دی‌ماه، بورس یک رشد قدرتمند را تجربه کرد و شاخص کل با جهشی نزدیک به ۹۰ درصد، به سقف تاریخی ۴.۵ میلیون واحد رسید.

۴. سقوط مجدد تا پایان سال: پس از ثبت این سقف تاریخی، بازار وارد یک فاز اصلاحی شد و بیش از ۱۸ درصد افت کرد تا در نهایت سال را در سطح ۳.۷ میلیون واحد به پایان برساند.

این رفت‌وبرگشت‌های شدید نشان‌دهنده نبود ثبات و افزایش رفتارهای هیجانی در بازار است.

اثر مستقیم جنگ بر بورس

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های سال ۱۴۰۴، تأثیر بی‌سابقه ریسک‌های ژئوپلیتیک بر بازار سرمایه بود. بورس در دو مقطع زمانی به‌دلیل درگیری‌های نظامی تعطیل شد:

خردادماه: توقف دو هفته‌ای معاملات

اسفندماه: توقف حدود سه‌هفته‌ای بازار

در مجموع، از ۳۶۵ روز سال تنها ۲۱۸ روز معاملاتی فعال ثبت شد؛ موضوعی که به کاهش نقدشوندگی و افزایش نااطمینانی دامن زد.

سقوط پس از بحران؛ واکنش سریع بازار

پس از اولین شوک جنگی، شاخص کل در ۴۳ روز معاملاتی حدود ۲۰ درصد افت کرد. این واکنش سریع نشان می‌دهد بازار سرمایه به‌شدت نسبت به ریسک‌های سیاسی حساس شده و کوچک‌ترین تنش می‌تواند موجی از فروش ایجاد کند.

فرابورس؛ ضعیف‌ترین حلقه بازار

شاخص کل فرابورس در سال ۱۴۰۴ تنها حدود ۱۷ درصد رشد کرد که حتی از شاخص هم‌وزن نیز کمتر است. این موضوع نشان‌دهنده فشار مضاعف بر شرکت‌های کوچک‌تر و بازارهای ثانویه است.

چرا بورس عقب ماند؟

دلایل متعددی برای عملکرد ضعیف بورس در سال ۱۴۰۴ مطرح است:

افزایش شدید ریسک‌های سیاسی و نظامی

خروج گسترده نقدینگی حقیقی

بی‌اعتمادی سرمایه‌گذاران

جذابیت بالاتر بازارهای موازی مانند طلا و ارز

اختلال در روند معاملات به‌دلیل تعطیلی‌های مکرر

جمع‌بندی؛ سالی که بورس بازنده شد

در مجموع، سال ۱۴۰۴ را می‌توان یکی از ضعیف‌ترین سال‌های بورس در رقابت با سایر بازارها دانست. رشد شاخص کل نتوانست واقعیت بازار را پنهان کند و بررسی دقیق‌تر شاخص‌ها نشان می‌دهد که اکثریت سهامداران از این بازار رضایت نداشته‌اند.

اقتصادنیوز: آینده بورس در سال ۱۴۰۵، بیش از هر چیز به کاهش ریسک‌های سیستماتیک، بازگشت اعتماد سرمایه‌گذاران و ثبات در سیاست‌گذاری اقتصادی وابسته خواهد بود. در غیر این صورت، احتمال تداوم عقب‌ماندگی بورس از سایر بازارها همچنان وجود دارد.

نبض بورس/