۳ سناریو از بازگشایی بازار سرمایه/ بازار وارد فاز انجماد می شود؟

اقتصادسنج| حسین عبده‌تبریزی در یادداشتی به سناریو‌های پیش‌رو بازار سرمایه در صورت توافق، صلح پایدار و ادامه درگیری‌ها پرداخته است. در این چارچوب، سه مکانیسم اصلی را می‌توان برای تحلیل بازار سهام در شرایط جنگی مطرح کرد: افزایش عدم‌قطعیت، خروج سرمایه و قفل‌شدن تصمیم‌گیری. این سه عامل به‌صورت چرخه‌‌ای خودتقویت‌کننده عمل می‌کنند. عدم‌قطعیت باعث خروج سرمایه می‌شود، خروج سرمایه بازار را تضعیف می‌کند و ضعف بازار به افزایش بیشتر عدم‌قطعیت دامن می‌زند. نتیجه، شکل‌گیری وضعیتی است که می‌توان آن را «تعادل بد» نامید؛ تعادلی که در آن حتی اخبار مثبت نیز توان بازگرداندن اعتماد را ندارند.

بازار سهام لزوما بازتاب مستقیم «جنگ» نیست، بلکه بازتاب «ساختار اقتصادی در زمان جنگ» است. در چنین وضعی، اولین وظیفه نهاد ناظر این است که ابهام را به حداقل برساند. نماد این شرکت‌ها باید برای مدت‌کوتاه متوقف شود، اما توقف نباید به بی‌زمانی تبدیل شود. بازگشایی باید منوط به افشای روشن باشد: میزان خسارت، مدت توقف تولید، وضعیت بیمه، نیاز به تامین مالی و برنامه بازسازی. تاکید می‌شود که بازگشایی این سهام نه باید شتاب‌زده باشد و نه بیش از حد به تاخیر بیفتد. اگر بدون اطلاعات باز شود، بازار دچار قیمت‌گذاری کور و هیجانی می‌شود.

موضوع دیگر، نقش انتظارات درباره طول و نتیجه جنگ است. اگر بازار تصور کند که درگیری محدود و کوتاه‌مدت است، ممکن است شوک اولیه را سریع جذب کند. اما اگر جنگ به‌عنوان یک وضعیت فرسایشی و بلندمدت درک شود، بازار وارد فاز انجماد می‌شود. در این حالت، سرمایه‌گذاران نه می‌فروشند و نه می‌خرند، بلکه صرفا صبر می‌کنند. این همان «قفل‌شدن تصمیم‌گیری» است که در اقتصاد ایران نیز در دوره‌های مختلف مشاهده شده است.

با توجه به این چارچوب، می‌توان سه سناریوی اصلی برای آینده تنش‌ها و اثر آن بر بازار سهام ایران ترسیم کرد:

سناریوی نخست، امضای نوعی توافق عدم تخاصم با آمریکا است. در این حالت، سطح عدم‌قطعیت به‌طور معناداری کاهش می‌یابد، حتی اگر همه مشکلات حل نشود. در چنین شرایطی، بازگشایی بازار سهام نه‌تنها ممکن، بلکه ضروری است. اما قواعد بازار نباید به‌طور کامل به وضعیت گذشته بازگردد.

سناریوی دوم، دستیابی به صلح پایدار و توافق جامع است. در این حالت، اقتصاد ایران وارد دوره بازسازی و اتصال مجدد به اقتصاد جهانی می‌شود. بازار سهام در این سناریو نقش محوری در تامین مالی ایفا می‌کند و بازگشایی آن باید سریع و کامل باشد. در این وضعیت، حتی می‌توان به اصلاحات ساختاری در قواعد بازار اندیشید؛ از جمله کاهش مداخلات دستوری، توسعه ابزارهای مالی و جذب سرمایه خارجی.

سناریوی سوم، عدم‌توافق و تداوم یا تشدید تنش است. در این حالت، بازار سهام در معرض فشارهای شدید باقی می‌ماند و بازگشایی آن باید با احتیاط انجام شود. ممکن است در مقاطعی حتی بستن موقت بازار برای جلوگیری از سقوط‌های شدید توجیه‌پذیر باشد.

دنیای اقتصاد/