شکست در برابر جغرافیای سیاست؛ تنگه هرمز نقطه‌ای که قدرت نظامی در برابر اقتصاد جهانی رنگ می‌بازد

اقتصادسنج| به واسطه‌ی جنگ ایران و آمریکا، تنگه‌ی هرمز توسط نیرو‌های مسلح کشور بسته شده است. تنگه‌ای که پیش‌تر و در تمامی رسانه‌ها، گذرگاه ۲۰ درصد نفت جهان معرفی شده بود، گویی بیش از نفت در اقتصاد جهانی اثرگذار است.

عبور و مرور نزدیک به صفر؛ نفت و گاز در مدار صعود

طبق ادعای بانک جهانی، تعداد کشتی‌های عبوری از تنگه‌ی هرمز نسبت به قبل از جنگ، ۹۵ درصد کاهش یافت. به طوری که از تاریخ ۲ تا ۲۲ مارس، به طور متوسط فقط پنج کشتی در روز از این تنگه عبور کرده‌اند، در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل ۹۶ کشتی بود.

این کاهش عبور کشتی‌ها، در درجه‌ی اول بر روی بازار انرژی تاثیرگذار خواهد بود؛ چرا که تنگه هرمز، به عنوان یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های دریایی جهان، تقریبا تردد ۲۰ درصد از مصرف جهانی نفت را مدیریت می‌کند.

پس از شروع درگیری، قیمت نفت ظرف یک هفته تقریبا ۴۰ درصد افزایش یافت و برای اولین بار از سال ۲۰۲۲، از ۱۱۲ دلار در هر بشکه هم فراتر رفت. گفتنی است که قیمت نفت از آن جهت اهمیت پیدا می‌کند که هم انرژی پایه‌ی اکثر واحد‌های صنعتی دنیا بوده و هم سوخت اصلی شهروندان آمریکایی و اروپایی از نفت مشتق می‌شود.

از طرف دیگر، قیمت گاز طبیعی اروپا، که به شدت تحت تاثیر نرخ‌های لحظه‌ای LNG قرار دارد، از حدود ۱۱ دلار در هر MMbtu قبل از درگیری به بیش از ۱۸ دلار در هر MMbtu تا ۲۷ مارس افزایش یافت که تقریبا ۷۰ درصد افزایش را نشان می‌دهد.

یکی از علت‌های اصلی جهش بیشتر گاز نسبت به نفت، خارج شدن شهر صنعتی راس لفان قطر، به عنوان بزرگترین قطب صادرات LNG جهان از مدار تولید است. این شهر صنعتی در پی حملات نیرو‌های مسلح کشورمان در تاریخ ۱۸ مارس، ۱۷ درصد تولید و صادرات خود را از به طور موقت از دست داد.

آینده‌ای بدون جنگ و درگیری

انتظارات تورمی و قیمتی می‌تواند یک بازار را بالاتر یا پایین‌تر از نرخ واقعی آن قیمت‌گذاری کند. به عنوان مثال خوشبینی به رشد بورس کشور در سال ۱۳۹۹، آن بازار را بسیار بیشتر از ارزش واقعی خود بالا برد.

حال این انتظارات را می‌توان در بازار‌های آتی، بازار‌هایی که خرید و فروش در آنها منوط به یک بازه‌ی زمانی در آینده است، رصد کرد. قرارداد‌های آتی کوتاه‌مدت نفت برای تحویل در ماه مه ۲۰۲۶، حدود ۵۸ درصد افزایش یافت، این نشان می‌دهد که بازار‌ها انتظار دارند حتی با وجود اختلال کوتاه‌مدت، عبور و مرور در تنگه‌ی هرمز در میان‌مدت به حالت عادی برگردد.

همین الگو نیز در قرارداد‌های آتی گاز طبیعی اروپا قابل مشاهده است؛ به طوری که قرارداد‌های کوتاه‌مدت حدود ۷۰ درصد افزایش یافته‌اند در حالی که قرارداد‌های بلندمدت افزایش کمتری را تجربه می‌کنند.

عمیق‌تر از انرژی

اختلالات تجاری، فراتر از قیمت نفت و گاز و مقادیر صادرات است. در سال ۲۰۲۴، تنگه‌ی هرمز تقریبا ۳۵ درصد از صادرات جهانی نیتروژن اوره، که یک ورودی کلیدی برای کود‌های معدنی است، را به خود اختصاص داده است.

واضحا مادامی که کشتی‌های نفتی اجازه‌ی عبور ندارند، عبور و مرور نیتروژن اوره، که اهمیت کمتری در زنجیره‌ی تولیدات صنعتی دارد، عملا صفر شده است. به زبان آمار و بین ۲۷ فوریه و ۲۷ مارس، قیمت اوره تقریبا ۵۰ درصد افزایش یافت که ناشی از کاهش شدید صادرات به دلیل محدود شدن شدید حمل و نقل از طریق تنگه هرمز بود.

علاوه بر این، افزایش مداوم قیمت انرژی مستقیما به افزایش هزینه‌های کود در سطح جهان دامن می‌زند. کشاورزانی که با هزینه‌های بالای نهاده‌ها مواجه هستند، ممکن است مصرف کود را کاهش دهند یا به طور کلی از آن صرف نظر کنند که منجر به کاهش عملکرد محصول می‌شود.

با کاهش تولید، قیمت مواد غذایی افزایش می‌یابد و فشار‌های ناشی از قیمت مواد غذایی ممکن است تا میان‌مدت ادامه یابد و با تاخیر به سطوح عادی برگردد. گفتنی است که افزایش مواد غذایی، با تاخیر ظاهر می‌شود چرا که اکنون زمان کاشت و رشد محصولات کشاورزی نیست.

تورم در سطح جهانی

در گزارشی که اقتصادآنلاین منتشر کرد، بررسی کردیم که افزایش قیمت نفت، تورم‌های پایداری را در کشور‌های توسعه یافته ایجاد نمی‌کند. البته به این موضوع نیز اشاره شد که در صورتی شاهد تورم‌های پایداری نخواهیم بود که شوک قیمتی نفت کمتر از ۶ ماه باشد.

اکنون که آینده‌ی تنش‌ها نامعلوم است و حتی در زمان آتش بس، عبور کشتی‌ها از تنگه‌ی هرمز با محدودیت روبه‌رو بود، زنگ خطر جدی در خصوص تورم پایدار به صدا درآمده است.

اگر این درگیری طولانی شود و تورم جهانی پایدار بماند، بانک‌های مرکزی ممکن است مجبور شوند سیاست‌های پولی را برای مهار انتظارات تشدید کنند. این امر در برهه‌ای از عدم قطعیت که از قبل نیز بالا بوده، مانع دیگری برای رشد جهانی ایجاد می‌کند. میزان تحقق این خطرات جهانی به شدت به چگونگی تکامل درگیری و مدت زمان دوام آن بستگی دارد.

به نظر می‌رسد که تمایل اصلی ترامپ برای مذاکرات نیز به همین دلیل است؛ مسدود شدن تنگه‌ی هرمز برای مدت طولانی کل جهان را با مشکل مواجه خواهد کرد که دیگر بزرگترین ارتش دنیا، یارای مقابله با جهانیان را نخواهد داشت. به عبارت بهتر، تداوم این انسداد، آمریکا را به انزوا خواهد راند.

اقتصاد آنلاین/