چرا قیمت دلار با وجود عرضه ارز همچنان افزایشی است؟
اقتصادسنج| دلار در شرایطی با افزایش قیمت مواجه شده است که سیاست‌گذار در روزهای اخیر تلاش کرده با عرضه ارز و ایجاد مسیرهای رسمی برای تامین نیاز متقاضیان، از شدت نوسانات بازار بکاهد. با این حال، ادامه رشد قیمت دلار نشان می‌دهد عوامل موثر بر بازار تنها به میزان عرضه محدود نمی‌شوند و متغیرهای سیاسی، تجاری و انتظاری نیز نقش پررنگی در تعیین قیمت دلار دارند.
در همین رابطه، میلاد زمانی، کارشناس بازارهای مالی، تاکید می‌کند که برای تحلیل قیمت دلار باید همزمان محدودیت‌های درآمد ارزی کشور، تقاضای فعالان اقتصادی و رفتار مردم در مواجهه با کاهش ارزش پول ملی را در نظر گرفت.
اثر جنگ و محدودیت جریان ورود ارز به کشور در قیمت دلار نمایان شده است
زمانی درباره مهم‌ترین دلایل افزایش قیمت دلار در شرایط فعلی گفت: «بعد از جنگ و در نتیجه هزینه‌هایی که این شرایط به اقتصاد تحمیل کرده، بخشی از افزایش قیمت دلار از همین مسیر شکل گرفته است. در ادامه نیز محدود شدن تجارت خارجی و تشدید محدودیت‌های ارزی، فشار بیشتری به بازار وارد کرده است.»
او افزود: «وقتی درآمدهای ارزی کشور کاهش پیدا می‌کند، طبیعی است که در بازار ارز میان عرضه و تقاضا فاصله ایجاد شود. اگر جریان ورود ارز به کشور برای مدتی محدود شود، اثر آن به تدریج خود را در قیمت دلار نشان می‌دهد و می‌تواند افزایش قیمت دلار را به تورم منتقل کند.»
وقتی شرایط بازار ارز وارد فاز اضطراب و ترس می‌شود، فعال اقتصادی منتظر نمی‌ماند تا ببیند قیمت دلار اصلاح می‌کند یا نه و ترجیح می‌دهد نیاز خود را زودتر تامین کند
این کارشناس بازارهای مالی درباره نقش فعالان اقتصادی در افزایش تقاضا برای ارز توضیح داد: «وقتی شرایط بازار وارد فاز اضطراب و ترس می‌شود، فعال اقتصادی منتظر نمی‌ماند تا ببیند قیمت دلار اصلاح می‌کند یا نه. شرکتی که برای واردات مواد اولیه یا تامین کالا به ارز نیاز دارد، وقتی احتمال می‌دهد محدودیت‌های تجاری بیشتر شود، ترجیح می‌دهد نیاز خود را زودتر تامین کند.»
او ادامه داد: «در چنین شرایطی، وقتی دلار شروع به رشد می‌کند و افزایش‌های چند هزار تومانی در مدت کوتاه اتفاق می‌افتد، فعال اقتصادی معمولا خرید خود را عقب نمی‌اندازد. ممکن است حتی در قیمت‌های بالا نیز اقدام به خرید کند، زیرا نگرانی اصلی او این است که در روزهای بعد دسترسی به ارز سخت‌تر شود یا هزینه تامین آن افزایش پیدا کند.»
ترس از افت ارزش پول ملی، تقاضای دلاری خانوارها را بالا برده است
زمانی بخش دیگری از تقاضای بازار را مربوط به مردم دانست و گفت: «در حال حاضر نگرانی از کاهش ارزش دارایی‌ها بسیار جدی شده است. بخشی از مردم حتی برای حفظ ارزش پس‌اندازهای کوچک خود به سمت دارایی‌های دلاری می‌روند و افرادی که سرمایه بیشتری دارند، ممکن است طلا یا سایر دارایی‌های وابسته به ارز را انتخاب کنند.»
بازار ارز با عرضه‌کننده‌ای مواجه است که به راحتی حاضر به فروش نیست و همین موضوع فشار تقاضا را بیشتر می‌کند
او افزود: «در این وضعیت، تعداد افرادی که حاضر باشند دلار را در بلندمدت نگه دارند و برای فروش آن عجله نکنند، کم می‌شود. بسیاری از فروشندگان نیز زمانی وارد بازار می‌شوند که بخواهند از نوسان قیمت استفاده کنند. به همین دلیل، بازار با عرضه‌کننده‌ای مواجه است که به راحتی حاضر به فروش نیست و همین موضوع فشار تقاضا را بیشتر می‌کند.»
وقتی عوامل اصلی رشد قیمت همچنان وجود دارند، اثر سیاست‌های کنترلی بانک مرکزی پایدار نخواهد بود
این کارشناس بازارهای مالی درباره نقش بانک مرکزی در شرایط فعلی اظهار کرد: «بانک مرکزی طی سال‌های گذشته در دوره‌های مختلف از ابزارهایی مانند عرضه ارز، محدود کردن برخی معاملات و سیاست‌های کنترلی استفاده کرده است. این اقدامات می‌تواند در کوتاه‌مدت شوک ایجاد کند و سرعت حرکت قیمت را پایین بیاورد، اما وقتی عوامل اصلی رشد قیمت همچنان وجود دارند، اثر این سیاست‌ها پایدار نخواهد بود.»
بانک مرکزی می‌تواند بخشی از تقاضای دلار را پاسخ و سرعت رشد را کاهش دهد، اما برای تغییر روند پایدار بازار باید عوامل ریشه‌ای نیز تغییر کنند
او ادامه داد: «وقتی ریسک سیاسی بالاست، تجارت خارجی با محدودیت مواجه است و انتظارات تورمی افزایش پیدا کرده، نمی‌توان انتظار داشت که صرفا با افزایش عرضه ارز، تمام فشار بازار برطرف شود. بانک مرکزی می‌تواند بخشی از تقاضا را پاسخ دهد و سرعت رشد را کاهش دهد، اما برای تغییر روند پایدار بازار باید عوامل ریشه‌ای نیز تغییر کنند.»
اگر محدودیت‌های تجاری و تحریمی ادامه داشته باشد، عرضه ارز تنها برای مدت کوتاهی بازار را آرام می‌کند
زمانی در تشبیهی درباره وضعیت فعلی بازار گفت: «شرایط امروز شبیه این است که بخواهیم جلوی یک سیلاب بزرگ را با یک آب‌بند کوچک بگیریم. تا وقتی منشا این جریان اصلاح نشود، هر اقدامی که انجام می‌شود بیشتر نقش مسکن برای زمان محدود را دارد.»
او افزود: «اگر محدودیت‌های تجاری و تحریمی ادامه داشته باشد و دسترسی به منابع ارزی دشوارتر شود، عرضه ارز می‌تواند برای مدتی بازار را آرام کند، اما لزوما نمی‌تواند قیمت را برای مدت طولانی پایین‌تر از سطحی نگه دارد که بازار بر اساس شرایط اقتصادی و انتظارات خودش تعیین می‌کند.»
یکی از مهم‌ترین دلایل جهش قیمت دلار این است که مردم نسبت به آینده ارزش پول ملی نگرانی دارند و این نگرانی مستقیما وارد تصمیم‌های مالی مردم می‌شود
این کارشناس بازارهای مالی با اشاره به نقش انتظارات تورمی گفت: «یکی از مهم‌ترین اتفاقات این است که مردم نسبت به آینده ارزش پول ملی نگرانی دارند. وقتی ترس از جنگ، تشدید محدودیت‌های اقتصادی یا افزایش بیشتر تورم شکل می‌گیرد، این نگرانی مستقیما وارد تصمیم‌های مالی مردم می‌شود.»
او ادامه داد: «در چنین فضایی، حتی خبرهای معمولی هم می‌تواند واکنش شدیدتری در بازار ایجاد کند. وقتی ذهن بازار درگیر آینده است، تقاضای احتیاطی شکل می‌گیرد و مردم و فعالان اقتصادی ترجیح می‌دهند بخشی از نیاز ارزی خود را زودتر تامین کنند. به همین دلیل است که گاهی با وجود عرضه بانک مرکزی، بازار فقط مقدار محدودی عقب‌نشینی می‌کند.»
تا زمانی که ریسک‌های سیاسی و محدودیت‌های تجاری پابرجا باشند، نمی‌توان انتظار داشت با چند اقدام کوتاه‌مدت، فضای انتظاری بازار تغییر کند
زمانی درباره تاثیر احتمال گشایش سیاسی بر بازار ارز گفت: «اگر گشایش سیاسی واقعی و قابل اتکایی اتفاق بیفتد، قطعا می‌تواند بخشی از فشار روانی موجود را کاهش دهد و روند افزایش قیمت دلار را آرام‌تر کند.»
او افزود: «اما بازار در حال حاضر چنین گشایشی را به‌صورت پایدار در قیمت‌ها لحاظ نکرده است. به همین دلیل، تا زمانی که ریسک‌های سیاسی و محدودیت‌های تجاری پابرجا باشند، نمی‌توان انتظار داشت صرفا با چند اقدام کوتاه‌مدت، فضای انتظاری بازار به طور کامل تغییر کند.»
عوامل بسیاری خارج از اختیار مستقیم بانک مرکزی بر بازار ارز اثر می‌گذارند
این کارشناس بازارهای مالی در پاسخ به اینکه چرا با افزایش قیمت دلار، موج انتقادات عمدتا متوجه بانک مرکزی می‌شود، گفت: «بانک مرکزی برای مردم شناخته‌شده‌ترین نهاد در بازار ارز است و طبیعی است که وقتی قیمت دلار افزایش پیدا می‌کند، توجه‌ها به سمت این نهاد برود. اما واقعیت این است که عوامل زیادی خارج از اختیار مستقیم بانک مرکزی بر بازار اثر می‌گذارند.»
او ادامه داد: «از طرفی وقتی بانک مرکزی در بازار مداخله نمی‌کند، این سوال مطرح می‌شود که پس سیاست‌گذار کجاست و چرا واکنش نشان نمی‌دهد. از طرف دیگر، وقتی اعلام می‌کند که ارز عرضه کرده یا منابعی را در اختیار متقاضیان قرار داده، بخشی از انتقادات متوجه همین سیاست می‌شود. به همین دلیل، بانک مرکزی در شرایط فعلی در موقعیتی قرار گرفته که تقریبا هر تصمیم آن، می‌تواند از یک زاویه مورد نقد قرار گیرد.»
افزایش قیمت دلار را نمی‌توان، به عملکرد یک نهاد نسبت داد
زمانی در جمع‌بندی گفت: «من معتقدم اتفاقی که امروز در بازار ارز رخ داده، نتیجه مجموعه‌ای از عوامل سیاسی، اقتصادی و روانی است. کاهش ارزش پول ملی، محدود شدن تجارت خارجی، نگرانی از آینده و افزایش تقاضای احتیاطی همه در کنار هم عمل می‌کنند.»
برای اینکه بازار ارز به ثبات برسد، باید ریسک‌های سیاسی و اقتصادی کاهش پیدا کند و دسترسی به منابع و درآمدهای ارزی نیز بهبود یابد
او افزود: «بنابراین نمی‌توان تمام دلایل افزایش قیمت دلار را به عملکرد یک نهاد نسبت داد. بانک مرکزی وظیفه دارد بازار را مدیریت کند و از شدت نوسان‌ها بکاهد، اما اگر عوامل بنیادین تغییر نکنند، اثر سیاست‌های آن کوتاه‌مدت و محدود خواهد بود. برای اینکه بازار ارز به ثبات برسد، باید ریسک‌های سیاسی و اقتصادی کاهش پیدا کند و دسترسی به منابع و درآمدهای ارزی نیز بهبود یابد.»| تجارت نیوز
بدون نظر! اولین نفر باشید