راهنمای کامل مرخصی کارگران/ مسئول پرداخت حقوق و بیمه در هر نوع مرخصی کیست؟

اقتصادسنج؛ یک فعال کارگری با تشریح انواع مرخصی، توضیح داد در هر نوع مرخصی مسئولیت پرداخت حقوق و حق بیمه بر عهده چه نهادی است.

محمد رضا فرزعلیان، فعال کارگری در پاسخ به این سوال که چه زمانی کارفرما بابت مرخصی کارگر به او حقوق می دهد؟ نوشت: «کارگران در طول اشتغال خود به انواع مرخصی( استحقاقی، استعلاجی، زایمان، بدون حقوق، حج واجب و … ) نیاز پیدا می کنند، اما مرز میان آنها گاهی مبهم است. پرداخت حقوق و حق بیمه در هر یک از این مرخصی‌ها بر عهدهٔ کیست و چه ضوابطی بر هرکدام حاکم است؟‌مرخصی نوعی تعطیلات خود خواسته یا ضروری است که کارگر با توجه به نیاز از آن استفاده می کند.

تسنیم نوشت: بعضی از مرخصی ها باید با موافقت حتمی کارفرما استفاده شود و برخی دیگر نیازی به موافقت کارفرما ندارد. بعضی از مرخصی ها با پرداخت حقوق توسط کارفرما همراه است و برخی دیگر از طرف سازمان تامین اجتماعی، حقوق به بیمه شده پرداخت می شود.

برخی از مرخصی ها هم نه کارفرما حقوقی پرداخت می کند و نه سازمان تامین اجتماعی. در این چارچوب مرخصی ها و بیمه آنها، به شرح زیر تقسیم می شوند:‌الف: مرخصی همراه با حقوق توسط کارفرما1-مرخصی استحقاقی(ماده 66 قانون کار): این مرخصی مهمترین فرجه زمانی برای استفاده قانونی و شخصی کارگر از زمان کار است. مرخصی استحقاقی در طول سال 30 روز است که 4 روز آن جمعه است. بنابراین کارگر سالانه از 26 روز مرخصی همراه با حقوق برخوردار است.

استفاده از این مرخصی باید با موافقت کارفرما همراه باشد. در طی مرخصی کارفرما حقوق کارگر را پرداخت می کند و حق بیمه آن را نیز به سازمان تامین اجتماعی پرداخت می کند. کارگر مجاز است 9 روز از مرخصی سالانه خود را به سال بعد منتقل کند. چنانچه کارگر به دلایلی نتواند از مرخصی خود به میزان ذکر شده استفاده کند، باید پایان قرارداد تسویه شده و معادل ریالی آن پرداخت شود، در غیر این صورت کلا سوخت می شود. در هر حال کارگر نمی تواند بیش از 9 روز از مرخصی خود را ذخیره کند.‌

در قراردادهای مدت موقت با پایان مدت قرارداد، باید حقوق مرخصی های استفاده نشده به کارگر پرداخت شود. برای اشتغال کمتر از یک سال، مرخصی استحقاقی به میزان مدت اشتغال در نظر گرفته می شود. برای کسانی که در کارهای سخت و زیان آور مشغول به کار هستند مرخصی استحقاقی 5 هفته است . کسانی که به صورت فصلی کار می کنند مرخصی استحقاقی آنها به میزان کارکرد آنها تعیین می شود.در طول مرخصی استعلاجی علاوه بر پرداخت غرامت دستمزد ایام بیماری توسط سازمان تامین اجتماعی برای بیمه شده سابقه بیمه نیز منظور می شود.‌2- مرخصی اتفاقات زندگی: در صورت ازدواج و فوت یکی از نزدیکان، کارگر از 3 روز مرخصی همراه با حقوق برخوردار می شود. این نوع مرخصی حالت تشویقی داشته و حقوق کارگر توسط کارفرما پرداخت شده و حق بیمه آن نیز به سازمان پرداخت می شود.

این مرخصی بابت ازدواج دائم و فوت همسر، پدر و مادر و فرزندان قابل استفاده است.‌3-مرخصی ساعتی: این مرخصی از مرخصی استحقاقی کارگر کسر می شود و مرخصی مستقلی محسوب نمی شود. کارگر می تواند بابت نیازهای روزانه خود از این مرخصی استفاده کند. مرخصی ساعتی با موافقت کارفرما استفاده می شود و حقوق و بیمه آن نیز پرداخت می شود.

به ازای هر 7 ساعت و بیست دقیقه استفاده از مرخصی ساعتی، یک روز از مرخصی استحقاقی کارگر کسر می شود.‌4-مرخصی آقایان در ارتباط با تولد فرزند: طبق قانون جوانی و جمعیت همسران شاغل می توانند از 3 روز مرخصی با حقوق برای همراهی و کمک به همسر و کودک استفاده کنند.‌ب: مرخصی های همراه با پرداخت حقوق توسط سازمان تامین اجتماعی‌1-مرخصی استعلاجی: مرخصی استعلاجی در صورت بیماری کارگر برای وی تجویز می شود. در طول مرخصی سازمان تامین اجتماعی به کارگر بیمار غرامت دستمزد ایام بیماری پرداخت می کند.

در طول مرخصی استعلاجی، قرارداد کار به حالت تعلیق در می آید و پس از پایان مرخصی و بهبودی کارگر، وی به کار قبلی بازگشته و کارفرما باید او را بپذیرد و حق اخراج وی را در طی مرخصی استعلاجی ندارد.‌مرخصی استعلاجی با توجه به مدت آن باید توسط پزشک معالج یا پزشک معتمد سازمان تایید شود و در موارد بیش از 60 روز باید به تائید کمیسیون پزشکی سازمان تامین اجتماعی برسد. در مدت و دفعات استفاده از مرخصی استعلاجی محدودیتی وجود ندارد و مهم تایید آن توسط مراجع ذکر شده است.

کارگاه هایی که برای مرخصی استعلاجی در طول سال محدودیت قایل می شوند کارشان غیر قانونی است. در قوانین کار و تامین اجتماعی محدودیتی راجع به استفاده از مرخصی استعلاجی تعریف نشده است.‌

2- مرخصی زایمان: در صورتی که کارگر زن، باردار شود می تواند از 9 ماه مرخصی بارداری بهره مند شود. مرخصی زایمان قبل و بعد از زایمان قابل استفاده خواهد بود. تاکید بر این است که 3 ماه از مرخصی مذکور قبل از زایمان استفاده شود. در طول مدت مرخصی زایمان سازمان تامین اجتماعی به کارگر غرامت دستمزد ایام بارداری پرداخت خواهد کرد.

در طول مدت مرخصی زایمان، کارفرما حق اخراج کارگر را نداشته و پس از پایان‌مرخصی، باید کارگر را به کار خود بازگرداند.‌لازم به توضیح است که سازمان تامین اجتماعی برای موارد فوق فقط حقوق را پرداخت می کند و سایر مزایا باید توسط کارفرما به کارگر پرداخت شود. مزایایی از قبیل مزایای رفاهی، حق سنوات، عیدی و… توسط کارفرما پرداخت می شود.

در ارتباط با زایمان مادران کارگر، آنها می توانند تا دو سالگی فرزند، روزانه به مدت یک ساعت از مرخصی شیر دهی برخوردار شوند.‌ج: مرخصی های بدون پرداخت حقوق و بیمه‌1- مرخصی بدون حقوق: مرخصی بدون حقوق عموما برای تحصیل، آموزش، سفرهای خارجی یا معالجات خاص و طولانی مورد استفاده قرار می گیرد. مدت مرخصی بدون حقوق از مواردی است که پرداختی از طرف کارفرما به کارگر صورت نمی گیرد و حق بیمه وی نیز به سازمان پرداخت نمی شود.

مرخصی بدون حقوق 2 سال است که در صورت تحصیل دو سال دیگر به آن اضافه خواهد شد. در طول مرخصی بدون حقوق که باید با موافقت کارفرما همراه باشد، قرارداد کار به حالت تعلیق در خواهد آمد و پس از پایان دوره مرخصی، کارگر می تواند به کار خود بازگردد و کارفرما باید او را بپذیرد. لازم به ذکر است که مدت 4 سال در ماده قانونی ذکر شده، جنبه حصری ندارد و در صورت توافق کارگر و کارفرما افزایش آن بلامانع است. در هر صورت در مرخصی بدون حقوق شخص هیچ حقوقی از کارفرما یا سازمان دریافت نمی کند، فقط قرارداد او برای مدت مرخصی معلق می شود و پس از سپری شدن مرخصی می تواند به محل کار خود بازگردد.‌با توجه به این که در مرخصی بدون حقوق حق بیمه ای بابت ایجاد سابقه پرداخت نمی شود، بنابراین شخص می تواند برای تداوم بیمه خود و جلوگیری از خلا بیمه ای، خود را بیمه اختیاری و یا حرف و مشاغل آزاد کند.

در بیمه خویش فرمایی، متقاضی با درخواست خود مشمول بیمه قرار گرفته و حق بیمه را راسا به سازمان‌پرداخت می کند. در صورت عدم پرداخت حق بیمه مقرر، سابقه ای نیز برای متقاضی منظور نمی شود. باید توجه داشت که این نوع بیمه اجباری نبوده و مشمول قانون کار نیست به همین خاطر برخی از خدمات و تعهدات سازمان مثل بیمه بیکاری در آن منتفی است.

در مرخصی بدون حقوق نه سابقه بیمه برای کارگر منظور می شود و نه سابقه اشتغال برای کارگر به وجود خواهد آمد. یعنی کارگر نمی تواند خواهان اعمال سابقه برای ارتقای شغلی و تجربه و… شود.‌2- مرخصی حج واجب(ماده 73 قانون کار): این مرخصی یک ماه است و کارگر می تواند این مدت را از مرخصی استحقاقی خود استفاده کند. اما اگر مرخصی استحقاقی نداشته باشد، می تواند از مرخصی بدون حقوق برخوردار شود. فرق این مرخصی با مرخصی بدون حقوق(مورد بالا) این است که مرخصی حج واجب(چه با استفاده‌ از مرخصی استحقاقی و چه به صورت مرخصی بدون حقوق) حتما باید مورد موافقت کارفرما قرار گیرد، ولی در مرخصی بدون حقوق موافقت کارفرما ضروری است.

در مرخصی حج چنانچه از مرخصی استحقاقی استفاده شود، طبعا حقوق این یک ماه به کارگر پرداخت می شود و حق بیمه آن نیز به سازمان تامین اجتماعی همچون‌ماه های قبل واریز می شود، اما اگر کارگر، مرخصی استحقاقی طلب نداشته باشد، از مرخصی بدون حقوق می تواند استفاده کند که نه حقوق دارد و نه بیمه ای بابت آن پرداخت می شود. مرخصی حج واجب در طول خدمت فقط برای یک بار قابل استفاده است.»