خودرو از دسترس طبقه متوسط خارج شد/ برای خرید یک خودرو چند سال باید کار کرد؟

اقتصادسنج| طی سال‌های اخیر خودرو در ایران با سرعتی بسیار بیشتر از درآمد خانوارها با افزایش قیمت مواجه شده و فاصله میان قدرت خرید و قیمت خودرو به شکل محسوسی افزایش یافته است. درحالی‌که خودرو در بسیاری از اقتصادهای جهان یک کالای مصرفی تلقی می‌شود، در ایران همچنان بخشی از تقاضا به انگیزه حفظ ارزش دارایی و سرمایه‌گذاری شکل می‌گیرد. به همین دلیل بازار خودرو در ایران حتی در شرایط رکود معاملاتی نیز به‌طور کامل از مشتری خالی نمی‌شود.

کارشناسان معتقدند یکی از مهم‌ترین نشانه‌های تغییر ساختار تقاضا در بازار خودروی ایران، کاهش سهم خانوارهای مصرف‌کننده و افزایش سهم متقاضیان سرمایه‌ای در سال‌های گذشته بوده است. هرچند با کاهش انتظارات تورمی در برخی مقاطع، تقاضای سرمایه‌ای نیز افت کرده، اما همچنان نقش خودرو به‌عنوان یک دارایی در اقتصاد ایران کاملا از بین نرفته است.

اگر بخواهیم معنی حذف خریداران از بازار خودرو را در ایران به زبان ساده توضیح دهیم، باید به نسبت میان درآمد و قیمت خودرو توجه کنیم. وقتی گفته می‌شود طبقه متوسط از بازار خودرو حذف شده است، منظور آن نیست که هیچ فردی از این طبقه خودرو خریداری نمی‌کند، بلکه مفهوم آن است که خرید خودرو دیگر از محل درآمد جاری خانوار امکان‌پذیر نیست و به منابع دیگری همچون فروش دارایی، دریافت وام، کمک خانوادگی یا درآمدهای جانبی نیاز دارد.

این وضعیت پیامدهای گسترده‌ای برای بازار خودرو دارد. نخست آنکه بازار به تدریج از مشتریان مصرفی خالی می‌شود و بخش بیشتری از معاملات به متقاضیان دارای دارایی یا درآمدهای بالاتر اختصاص می‌یابد. دوم آنکه سن جایگزینی خودرو افزایش پیدا می‌کند و خانوارها مدت بیشتری از خودروهای قدیمی استفاده می‌کنند. سوم آنکه تقاضا برای خودروهای دست دوم نسبت به خودروهای صفر افزایش می‌یابد.

بر اساس مصوبه شورای عالی کار، حقوق ناخالص یک فرد متاهل دارای یک فرزند و بدون سابقه کار در سال جاری ۲۳‌میلیون و ۹۸۱ هزار تومان تعیین شده است. محاسبات نشان می‌دهد که اگر یک فرد بتواند تمام حقوق ماهانه خود را پس‌انداز کند؛ فرضی که در عمل با توجه به هزینه‌های معیشت امکان‌پذیر نیست، برای خرید ارزان‌ترین خودروهای بازار نیز باید چندین سال انتظار بکشد.

خرید یک دستگاه کوییک با قیمت یک‌میلیارد و ۲۸۰‌میلیون تومان برای کارگر متاهل دارای یک فرزند و بدون سابقه کار حدود ۴ سال و ۵ ماه زمان نیاز دارد. این مدت برای ساینا دنده‌ای به حدود ۴ سال و ۶ ماه و برای اطلس دنده‌ای به حدود ۴ سال و ۱۰ ماه می‌رسد.

همچنین خرید پژو ۲۰۷ دنده‌ای به حدود ۶ سال و ۸ ماه و دنا پلاس به حدود ۷ سال و ۶ ماه پس‌انداز کامل حقوق نیاز دارد. بنابراین فاصله واقعی میان درآمد و توان خرید خودرو به مراتب بیشتر از ارقام فوق است و می‌تواند دوره انتظار برای خرید یک خودرو را به بیش از یک دهه برساند.