افزایش یارانه دهک‌های پایین در دستور کار دولت/ حذف سه دهک پردرآمد جدی‌تر می‌شود؟

اقتصادسنج| براساس قانون جوانی جمعیت، سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها باید با حذف یارانه سه دهک درآمدی بالای جامعه، یارانه خانواده‌های دهک 1 تا 4 که حداقل 3 فرزند دارند را سه برابر کند. اخیراً نیز یکی از نمایندگان مجلس در این خصوص گفته است که سال گذشته منابع حاصل برای پرداخت کالابرگ استفاده شد اما در قانون بودجه امسال تاکید شده که باید فقط به خانواده‌های گفته شده، پرداخت شود.

برهمین اساس مقرر شده است تا سازمان هدفمندی ابتدا اجرای قانون را از خانواده‌های بیشتر از 3 فرزند در دهک اول شروع کند و به ترتیب به صورت پلکانی تا دهک 4 ادامه دهد. این اقدام به این دلیل پلکانی انجام می‌شود که سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها هنوز منابع لازم برای 3 برابر کردن یارانه کل خانواده‌های مشمول این قانون را ندارد.

دستور رئیس جمهور برای افزایش رقم کالابرگ

روز گذشته و در نشست شورای هماهنگی اقتصادی دولت به ریاست مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، بر تقویت حمایت‌های معیشتی از خانوارها تأکید شد. رئیس‌جمهور در این نشست با اشاره به اولویت راهبردی دولت در حمایت از معیشت خانوارها اعلام کرد که دولت موظف است با تمام ظرفیت‌ها برای تقویت قدرت خرید مردم و کاهش فشارهای اقتصادی بر اقشار مختلف جامعه اقدام کند.

افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی خانوارها در دستور کار دولت قرار گرفت و حمایت از معیشت و تقویت قدرت خرید مردم از اولویت‌های اصلی دولت عنوان شد. رئیس‌جمهور بر استفاده از تمام ظرفیت‌ها برای کاهش فشارهای اقتصادی بر خانوارها تأکید کرد. همچنین رئیس‌جمهور به وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی مأموریت داد که داده‌های اقتصادی و مالی خانوارها را دقیق‌تر احصا و به‌روزرسانی کند، اطلاعات مربوط به خانوارها یکپارچه‌سازی شود و تخصیص یارانه‌ها و حمایت‌های اجتماعی با دقت و اثربخشی بیشتر انجام گیرد.

در ادامه این تلاش‌ها، وزیر اقتصاد در نامه‌ای به محمدرضا عارف معاون اول رئیس‌جمهور پیشنهادهایی برای بهبود هماهنگی بین‌دستگاهی، هدفمندسازی حمایت‌ها و افزایش میزان کالابرگ برای حفظ قدرت خرید مردم مطرح کرده بود.

تغییر فرآیند حذف و تمرکز بر دارایی خانوارها

لازم به ذکر است، موضوع حذف سه دهک بالای جامعه مسئله جدیدی نیست. این مسئله سال‌های سال است که به اشکال مختلفی مطرح شده است. برهمین اساس نیز در سال 1403 و 1404 یک بند مشخص در قانون بودجه برای حذف دهک‌های پردرآمد در نظر گرفته شد.

در سال 1403 دولت سیزدهم دستورالعملی در 6 بند برای اجرایی کردن این بند از بودجه ابلاغ کرد. در ادامه و با تکرار این بند در بودجه 1404، دولت چهاردهم نیز با اعمال تغییراتی دستورالعمل دیگری را برای حذف سه دهک یارانه بگیر اعمال کرده است.

تفاوت این دستورالعمل در نسبت با گذشته در این است که توجه بیشتری به دارایی در آن صورت گرفته است. برهمین اساس شاخص درآمدی به صورت پلکانی در نظر گرفته شده است به طوری که برای خانوار تک نفره شاخص درآمدی ماهانه 30 میلیون تومان، خانوار دو نفره 36 میلیون تومان، خانوار چهار نفره 42 میلیون تومان و … .

در کنار این موارد دو شاخص متمرکز بر روی دارایی نیز مطرح شده است. یکی از این شاخص‌ها مربوط به خودرو است. برهمین اساس اگر مجموع ارزش خودروهای یک خانوار بیش از 5 میلیارد تومان باشد مشمول حذف خواهد شد.

شاخص دیگر حوزه دارایی‌ها نیز مربوط به املاک است. برهمین اساس نیز اگر ارزش دارایی‌های ملکی یک خانوار به بیش از 50 میلیارد تومان برسد مشمول حذف یارانه خواهد شد.

ظرفیت حذف همچنان محدود

با این وجود و با توجه به عملکرد سال گذشته وزارت رفاه و سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها، به نظر نمی‌رسد که جامعه آماری قابل توجهی برای حذف بیشتر یارانه و تامین منابع مورد نیاز وجود داشته باشد.

در سال گذشته در چند مرحله شاهد حذف حدود 8 میلیون نفر از فهرست یارانه بگیران بودیم که بعدها گروه‌هایی از آنها با عتراض انجام شده به این فهرست بازگشتند. به این ترتیب به نظر نمی‌رسد که منابع قابل توجهی به منظور افزایش چند برابری یارانه دهک‌های اول تا چهارم به دست بیاید.