کردستان؛ رتبه اول نرخ بیکاری در کشور

اقتصادسنج؛ مرکز آمار ایران چهارم بهمن‌ماه چکیده نتایج طرح آمارگیری نیروی کار پاییز 1401 را منتشر کرد. طبق برآورد نقطه‌ای اعلام‌شده میانگین نرخ بیکاری کل کشور در پاییز 1401 به 8.2 درصد رسیده که این نرخ در مقایسه با پاییز 1400 کاهشی 0.6 درصدی را نشان می‌دهد. طبق داده‌های گزارش مذکور نرخ بیکاری پاییز 1401 نسبت به پاییز 1400 در 19 استان کشور کاهشی و در 11 استان افزایشی و در یک استان هم ثابت مانده است. اما در این میان وضعیت استان کردستان که رتبه اول نرخ بیکاری کشور را به خود اختصاص داده قصه پرغصه‌ای است. این استان درحالی بالاترین نرخ بیکاری کشور را در دو فصل اخیر به نام خودش به ثبت رسانده که مسئولان استانی در اقدامی قابل‌تامل خبر از برگزاری همایش و جشن‌های اشتغال تا اواسط اسفندماه ‌در تمام شهرستان‌های کردستان داده‌اند.

 رتبه نخست کردستان در نرخ بیکاری

گزارش مرکز آمار ایران نشان می‌دهد خراسان‌رضوی با نرخ بیکاری 4.9 درصدی کمترین نرخ بیکاری و کردستان با 13.8 درصد، بالاترین نرخ بیکاری را در میان استان‌های کشور داشته‌اند. نرخ بیکاری 13.8 درصدی کردستان در پاییز 1401 درحالی به ثبت رسیده که نرخ بیکاری در این استان در پاییز سال گذشته 10.9 درصد بوده است. به عبارتی نرخ بیکاری کردستان پاییز امسال علاوه‌بر اینکه 5.6 واحد درصد بالاتر از نرخ بیکاری کشور بوده و رتبه اول بالاترین نرخ بیکاری کشور را به خود اختصاص داده حدود 3 درصد نیز بالاتر از مقدار پاییز سال 1400 است. افزایش نرخ بیکاری کردستان در سال 1401 در مقایسه با 1400 تنها محدود به فصل پاییز نبوده و این استان در فصول بهار و تابستان 1401 هم در مقایسه با فصول مشابه سال گذشته شاهد افزایش نرخ بیکاری بوده است.

 اشتغال ناقص کردستان 2 برابر میانگین کشور

یکی دیگر از شاخص‌های نامطلوب اشتغال و کار در استان کردستان در شاخص اشتغال ناقص دیده می‌شود. براساس تعاریف افراد دارای اشتغال ناقص زمانی شامل تمام شاغلانی است که در هفته‌ مرجع، حاضر در سر کار یا غایب موقت از محل کار بوده و به ‌دلایل اقتصادی نظیر رکود کاری، پیدا نکردن کار با ساعت کار بیشتر، قرار داشتن در فصل غیرکاری و… کمتر از 44 ساعت کار کرده و خواهان و آماده برای انجام کار اضافی در هفته‌ مرجع بوده‌اند. طبق گزارش مرکز آمار ایران، درحالی طی پاییز 1401 سهم اشتغال ناقص از کل اشتغال کشورمان 9.5 درصد بوده، این میزان در استان 18.1 درصد بوده است.

 67 درصد مشاغل کردستان غیررسمی است

مرکز آمار ایران در سال 1400 برای اولین‌بار گزارشی تحت ‌عنوان «نتایج تفصیلی اشتغال و بخش رسمی و غیررسمی ٩٩-١٣٩٨» منتشر کرد که آمارهای اشتغال در بخش رسمی و غیررسمی را به تفصیل ارائه داده است. طبق این گزارش، در سال 1399 حدود 66.8 درصد از اشتغال استان کردستان مربوط به مشاغل غیررسمی (فاقد بیمه و بازنشستگی یا مشاغل ثبت‌نشده یا مشاغلی با کارکن مستقل یا کارکن فامیلی بدون مزد) است. حجم بالای مشاغل غیررسمی علاوه‌بر اینکه بازنمایی عدم موفقیت دولت‌ها در سیاست‌های تمرکززدایی بوده و نشان می‌دهد دولتمردان نتوانسته‌اند با سیاست‌های مناسب بین مناطق توازن ایجاد کنند و بخش رسمی اقتصاد در فقدان حمایت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های بخش عمومی و خصوصی رشد چندانی نداشته است، بیانگر این موضوع نیز هست که بسیاری از مشاغل غیررسمی دوام و ماندگاری ندارند و نمی‌توان روی آنها حساب باز کرد.

 بیکاری جوانان کردستان 2 برابر میانگین کشور

یکی از شاخص‌های مهم دیگر نرخ بیکاری جوانان 24 – 15 ساله است. براساس گزارش مرکز آمار ایران، در پاییز سال 1401 حدود 19.2 درصد از جوانان 15 تا 24 ساله، بیکار بوده‌اند. این درحالی است که طبق همین گزارش، نرخ بیکاری جوانان 15 تا 24 ساله استان کردستان در فصل پاییز با 42.1 درصد، 2 برابر میانگین کشور بوده است. همچنین طی پاییز 1401 نرخ بیکاری افراد در سن 18 تا 35 سال درحالی در کشور 14.8 درصد بوده که این مقدار در استان کردستان 27.2 درصد است. براساس این گزارش، استان کردستان در هر دو شاخص رتبه اول کشور را به خود اختصاص داده است.

 بالاخره چه کسی پاسخگوست؟ 

طبق آنچه در گزارش اخیر مرکز آمار منتشر شده، نرخ مشارکت اقتصادی در کردستان 2.3 درصد بیشتر از کل کشور بوده و مشارکت اقتصادی در استان نسبت به پاییز 1400 هم یک درصد افزایش داشته است. گرچه بخشی از افزایش نرخ بیکاری استان کردستان متأثر از افزایش نرخ مشارکت اقتصادی بوده، یعنی بخشی از نیروی کاری که برای مثال با شیوع کرونا از بازار کار خارج شده بودند حالا به بازار کار برگشته‌ و دنبال کار هستند؛ اما بخش دیگر ماجرای افزایش نرخ بیکاری را باید در عملکرد مسئولان دولتی و برنامه‌های دولت جست‌وجو کرد.

رصد اخبار استان نشان می‌دهد با وجود گذشت سه هفته از زمان انتشار گزارش و اعلام کردستان به‌عنوان استانی که بالاترین نرخ بیکاری در جمعیت 15ساله و بیشتر را در پاییز 1401 در میان همه استان‌های کشور دارد، هنوز هیچ‌کدام از منصوبان ارشد دولت سیزدهم در استان رسما واکنشی به موضوع نشان نداده و درباره آنچه به بار آورده‌اند توضیحی به افکار عمومی ارائه نکرده‌اند! عدم ارائه توضیح به افکار عمومی درباره اعلام کردستان به‌عنوان استانی با بالاترین نرخ بیکاری کشور یک موضوع است و اینکه نماینده عالی دولت در استان شامگاه شنبه، هشتم بهمن‌ماه، در جمع دانشجویان دانشگاه کردستان مدعی ایجاد بیش از ۳۳ هزار و ۵۰۰ شغل در سال‌ جاری شده و گفته حدود ۱۳۰ درصد از تعهد ایجاد اشتغال استان محقق شده موضوع دیگری است که نیازمند ارائه توضیحات تکمیلی از سوی دولت است. ناگفته نماند که استاندار کردستان خود نیز بارها ضرورت راستی‌آزمایی مشاغل ایجادشده را گوشزد کرده و حالا این ضرورت بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

استاندار کردستان برای آنکه میزان توفیق همکاران خود در استان برای نمونه در بحث ایجاد اشتغال را مشخص کند بهتر بود با طرح سوال از مدیران استان در این مسیر گام بردارد و برای شروع بد نیست «رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کردستان» را مخاطب قرار دهد؛ چراکه یکی از مهم‌ترین مأموریت‌های محوله از سوی «مسعود میرکاظمی» به رئیس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کردستان در زمان انتصاب «ارسلان ازهاری» به این جایگاه مهم در اسفندماه 1400 برنامه‌ریزی به‌منظور کاهش نرخ بیکاری در کردستان بود؛ مستندات آماری یک مرجع ذی‌صلاح می‌گوید «ازهاری» از انجام این مأموریت خطیر ناتوان بوده و کسی باید او را درباره عملکرد نامطلوبش که قطعا تبعات خسارت‌باری برای استان داشته و خواهد داشت مورد بازخواست قرار دهد.

 ناکارآمدی برخی منصوبان دولت؛ بلای جان کردستان 

اینکه کردستان در پاییز 1401 بالاترین نرخ بیکاری در کشور را داشته پرواضح است که نمی‌تواند تنها نتیجه عملکرد یک شخص مثلا در رأس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کردستان باشد؛ چراکه اشتغال و کسب‌وکار در این استان از مشکلات ساختاری و قدیمی رنج می‌برد. اما دولتی که 1.5 سال از عمرش در کشور و 15 ماه از حضور استاندارش در کردستان گذشته و معاونت اقتصادی استانداری‌اش را هنوز سرپرستی اداره می‌کند که همزمان سرپرست دانشگاه کردستان است و مدتی هم به‌صورت همزمان با این دو مسئولیت خطیر، سرپرستی پارک علم و فناوری استان را هم عهده‌دار بوده معلوم است اراده‌ای برای تغییر وضعیت استان ندارد. مدیرکل امور اقتصادی استانداری کردستان در دولت سیزدهم کیست؟ ناتوانی دولت در چیدن مهره‌های هم‌سو با برنامه‌هایش در رقم خوردن وضعیت فعلی کردستان به چه میزان تأثیرگذار بوده است؟

اینها سوالاتی است که باید به آنها پاسخ داده شود

اینکه منصوبان دولت سیزدهم در کردستان از پاییز 1400 تا پاییز 1401 چه کرده‌اند یا به تعبیری بهتر، چه نکرده‌اند که نرخ بیکاری استان 2.9 درصد افزایش یافته، موضوعی نیست که بتوان به‌آسانی از کنار آن گذشت. نخستین برکت انتشار این دست گزارش‌های مراجع رسمی و صاحب صلاحیت هم آن است که در آن گوشه‌ای از واقعیت‌ها برملا شده و فاصله لفاظی و واقعیت به عدد بیان می‌شود.