چه عواملی قیمت طلا را تعیین می‌کنند؟

اقتصادسنج| طلا همواره در طول تاریخ فراتر از یک فلز گران‌بها عمل کرده و به‌عنوان یک دارایی امن، در نظام مالی جهان شناخته شده است. اما قیمت این فلز با ارزش در بازارهای بین‌المللی حاصل مجموعه‌ای از عوامل کلان اقتصادی از جمله سیاست‌های بانک مرکزی آمریکا و نرخ بهره در فدرال رزرو، تحولات ژئوپلیتیک، سیاست‌های پولی و رفتار سرمایه‌گذاران به ویژه بانک‌های مرکزی کشورها است؛ عواملی که برخی مواقع یکدیگر را تقویت و گاه خنثی و حتی در برابر یکدیگر قرار می‌گیرند.

اما یکی از مهم‌ترین محرک‌های تاریخی رشد قیمت طلا، افزایش تورم است. زمانی که نرخ تورم از نرخ بهره جلو بزند، نرخ بهره واقعی منفی می‌شود و نگهداری پول نقد جذابیت خود را از دست می‌دهد و سرمایه‌ها به سوی دارایی‌هایی مانند طلا حرکت می‌کنند.

تجربه سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۲ و پیامدهای اقتصادی بحران کووید، نمونه روشنی از این وضعیت بود؛ سیاست‌های پولی انبساطی و رشد سریع نقدینگی موجب شد قیمت طلا از مرز ۲۰۰۰ دلار در هر اونس عبور کند و در چنین شرایطی، طلا نقش خود را به‌عنوان ذخیره حفظ ارزش سرمایه و پشتوانه تورمی بیش از قبل ایفا کرد.

در مقابل، اما نرخ بهره بالا معمولا به زیان طلا عمل می‌کند. چراکه افزایش بازدهی اوراق قرضه دولتی، به‌ویژه اوراق خزانه آمریکا، هزینه فرصت نگهداری آن را بالا می‌برد. در دوره ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۳، افزایش تهاجمی نرخ‌های بهره در آمریکا باعث شد بخشی از سرمایه‌ها به سمت بازار اوراق حرکت و قیمت طلا از اوج‌های قبلی خود فاصله بگیرد. بنابراین، سیاست‌های بانک‌های مرکزی، به‌ویژه فدرال رزرو، نقش مهمی در تعیین بهای این فلز گرانبها دارند.

عامل مهم دیگر، ارزش و برابری دلار است؛ از آنجا که طلا به دلار قیمت‌گذاری می‌شود، معمولا رابطه‌ای معکوس میان این دو وجود دارد. تضعیف دلار قدرت خرید سایر ارزها را افزایش می‌دهد و تقاضای جهانی برای طلا را تقویت می‌کند.

در طرف مقابل، تقویت دلار و جذاب‌تر شدن دارایی‌های مربوط به دلار می‌تواند جریان سرمایه را از بازار طلا خارج کرده و این همبستگی منفی یکی از پایدارترین روابط در بازارهای کالایی (حداقل از زمان برهم خودردن سیستم برتون وودز در دهه ۱۹۷۰) به‌شمار می‌رود.

تحولات ژئوپلیتیک اما نقش پررنگی در نوسانات کوتاه‌مدت طلا دارد. جنگ‌ها، تنش‌های تجاری، بحران‌های مالی یا بی‌ثباتی‌های سیاسی معمولا موجی از تقاضای احتیاطی برای این دارایی ایجاد می‌کنند. در بسیاری از بحران‌های بزرگ دهه‌های اخیر، قیمت طلا در کوتاه‌مدت رشد قابل‌توجهی را تجربه کرد. با این حال، در دوره‌های ثبات و رونق اقتصادی، سرمایه‌گذاران تمایل بیشتری به دارایی‌های پرریسک‌تر مانند سهام نشان می‌دهند و از جذابیت طلا کاسته می‌شود.

از سوی دیگر، نقش بانک‌های مرکزی پررنگ‌تر از گذشته شده است. طی سال‌های اخیر، بسیاری از کشورها با هدف متنوع‌سازی ذخایر ارزی و کاهش وابستگی به دلار، به خرید گسترده طلا روی آورده‌اند که مهمترین این کشورها چین و هند هستند. این روند، به‌ویژه در اقتصادهای نوظهور، به یکی از پایه‌های حمایتی بازار طلا تبدیل شده است. با این حال، تاریخ نشان می‌دهد که فروش هماهنگ ذخایر توسط بانک‌های مرکزی نیز می‌تواند فشار نزولی شدیدی بر قیمت‌ها وارد کند.

اما میزان ذخایر واقعی طلا نیز اثرگذار است. میزان تولید معادن و کشف ذخایر جدید می‌تواند تعادل بازار را تغییر دهد، اما این ذخایر نیز میزان و حدی دارند و در نهایت به هر میزان که استخراج طلا بیشتر شود، ‌با ذخایر و منابع کمتری روبرو هستیم و در نهایت عرضه کمتری در آینده صورت خواهد گرفت.

گذشته از این، ظهور دارایی‌های نوینی مانند ارزهای دیجیتال، بخشی از جریان سرمایه‌گذاری را که پیش‌تر به طلا اختصاص می‌یافت، جذب کرده و رقابتی تازه در حوزه «دارایی‌های امن» ایجاد کرده است.

بنابراین؛ قیمت طلا حاصل تعامل هم‌زمان این مولفه‌ها است. اما این فلز آینه‌ای از سطح اعتماد جهانی به اقتصاد و نظام مالی محسوب می‌شود و هر زمانی که نااطمینانی افزایش داشته باشد، این فلز چشم انداز درخشان‌تری را نشان می‌دهد.