مشاغل سخت چگونه تشخیص داده می‌شوند؟+ معیارها و عوامل تعیین‌کننده

اقتصادسنج؛ مسئول محور غرب و شمال غرب کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان تهران، ضمن تشریح معیارهای تشخیص مشاغل سخت و زیان‌آور، بر اهمیت بررسی عوامل ارگونومیک در این فرآیند تاکید کرد و درباره نحوه محاسبه مزد کارگران در روز جمعه نیز توضیح داد.

محمدرضا فرزعلیان، درباره نامه اخیر وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، به مدیران کل استان‌ها، که در آن نامه تاکید شده موارد ارگونومیکی نباید در تشخیص یک شغل به عنوان مشاغل سخت لحاظ شود، توضیح داد: ماده یک آیین‌نامه در تعریف مشاغل سخت و زیان آور، اشعار داشته که «کار سخت و زیان‌آور کارهایی است که در آنها عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی و بیولوژیکی محیط کار غیراستاندارد بوده که در اثر اشتغال کارگر تنشی به مراتب بالاتر از ظرفیت‌های طبیعی (جسمی و روانی) در وی ایجاد می‌گردد که نتیجه آن بیماری شغلی و عوارض ناشی از آن می‌باشد».

او ادامه داد: اتفاقا بخش قابل توجهی از مسائل ارگونومیک دقیقا به همین موضوع مربوط می‌شود؛ وضعیت نامناسب بدن، اعمال نیروی بیش از ظرفیت، حرکات تکراری، حمل و جابه‌جایی بار، ایستادن یا نشستن طولانی، فشار مستمر بر اندام‌ها، طراحی نامناسب ابزار و ایستگاه کار و هنچنین عدم تناسب تجهیزات با ویژگی‌های جسمانی کارگر.

مسئول محور غرب و شمال غرب کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان تهران تاکید کرد: این عوامل می‌توانند موجب تنش و فرسایش جسمی و بیماری‌های اسکلتی – عضلانی شوند. پس حذف مطلق «ارزیابی ارگونومیک» از فرآیند بررسی، با فلسفه و هدف مقررات سخت و زیان‌آور محل بحث جدی دارد.

مشاغل سخت و زیان آور گروه الف و ب چیست؟ تفاوت‌ها، قوانین و لیست کامل مشاغل

عضو اسبق کمیته بدوی مشاغل سخت و زیان آور استان تهران، در توضیح مصادیق مشاغل سخت و زیان‌آور «گروه الف و ب» و تفاوت‌ها، لیست کامل و قوانین ۱۴۰۴ نیز توضیح داد: مشاغل سخت و زیان‌آور یکی از مهم‌ترین موضوعات قانون کار و قانون تامین اجتماعی هستند که هم برای کارگران و هم برای کارفرمایان اهمیت زیادی دارند. قرار گرفتن یک شغل در فهرست مشاغل سخت و زیان‌آور، علاوه بر ایجاد مزایایی مانند بازنشستگی پیش از موعد برای کارکنان، تعهدات و مسئولیت‌های قانونی متعددی نیز برای کارفرما ایجاد می‌کند.

او ادامه داد: بسیاری از افراد تصور می‌کنند هر شغلی که فعالیت بدنی سنگین داشته باشد، جزو مشاغل سخت و زیان‌آور محسوب می‌شود؛ در حالی که تشخیص سخت و زیان‌آور بودن یک شغل تنها بر اساس عنوان شغلی انجام نمی‌شود. شرایط محیط کار، میزان مواجهه کارکنان با عوامل زیان‌آور، نتایج اندازه‌گیری‌های بهداشت حرفه‌ای و نظر کمیته‌های تخصصی، همگی در این تصمیم نقش دارند.

این فعال کارگری افزود: بر اساس آیین‌نامه اجرایی مشاغل سخت و زیان‌آور، این مشاغل به دو گروه اصلی الف و ب تقسیم می‌شوند. تفاوت اصلی این دو گروه در این است که در گروه الف امکان حذف عوامل زیان‌آور و اصلاح شرایط محیط کار وجود دارد، اما در گروه ب ماهیت شغل به گونه‌ای است که حتی با اجرای اقدامات ایمنی و مهندسی، سختی و زیان‌آوری آن به طور کامل از بین نمی‌رود.

مشاغل سخت و زیان‌آور چیست؟

فرزعلیان گفت: مطابق ماده یک آیین‌نامه اجرایی مشاغل سخت و زیان‌آور، این مشاغل به فعالیت‌هایی گفته می‌شود که عوامل فیزیکی، شیمیایی، مکانیکی، بیولوژیکی یا روانی محیط کار در آنها بیش از حدود مجاز بوده و در نتیجه، سلامت جسمی یا روانی کارکنان در مدت کوتاه‌تری نسبت به مشاغل عادی دچار آسیب می‌شود. به عبارت ساده‌تر، اگر شرایط محیط کار باعث شود کارکنان در معرض خطرات و بیماری‌های شغلی بیشتری قرار گیرند، آن شغل می‌تواند در گروه مشاغل سخت و زیان‌آور قرار بگیرد.

این فعال حوزه کارگری تصریح کرد: مهم‌ترین عوامل زیان‌آور محیط کار عبارت‌اند از: آلودگی صوتی بیش از حد مجاز، ارتعاش ناشی از تجهیزات و ماشین‌آلات، گرمای شدید یا سرمای غیرمتعارف، گرد و غبار صنعتی، بخارات و گازهای شیمیایی، مواد سرطان‌زا، عوامل بیولوژیکی مانند ویروس‌ها و باکتری‌ها، کار در ارتفاع، کار در محیط‌های بسته و کم‌اکسیژن، حمل بارهای سنگین و وضعیت‌های نامناسب ارگونومیکی.

فرزعلیان با وجود اشاره به موارد فوق، تاکید کرد: البته وجود یک یا چند مورد از این عوامل لزوما به معنای سخت و زیان‌آور بودن شغل نیست، بلکه شدت، مدت مواجهه، تعداد کارکنان در معرض خطر و نتایج اندازه‌گیری‌های تخصصی نیز در تصمیم نهایی موثر هستند.

ضریب اضافه کار در روز جمعه ۱.۴ است یا ۱.۸ یا ۱.۹۶ ؟

فرزعلیان درباره فعالیت کارگران در روز جمعه به جای روزهای طول هفته که برق کارگاه‌ها قطع می‌شود نیز توضیح داد: روز جمعه، روز تعطیل هفتگی کارگر است و کارگر اصولا نباید در روز جمعه کار کند، مگر اینکه روز دیگری به‌عنوان روز تعطیل هفتگی برای وی تعیین شده باشد. پس اگر کارگر (بدون رعایت تعطیل هفتگی) در کل هفته به میزان ۴۴ ساعت کار کرده باشد، بابت هر ساعت کار اضافی، ابتدا مستحق دریافت فوق العاده اضافه کاری (به میزان ۴۰٪ اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی) خواهد بود. به عنوان مثال اگر مزد هر ساعت کار عادی کارگر ۷۵۵.۷۱۰ ریال باشد، نرخ هر ساعت اضافه کار وی ۱.۰۵۷.۹۹۵ ریال خواهد بود.

مسئول محور غرب و شمال غرب کانون هماهنگی شوراهای اسلامی کار استان تهران تصریح کرد: اگر کارگر این اضافه کاری را در روز جمعه انجام دهد، در مقابل عدم استفاده از تعطیل روز جمعه ۴۰٪ اضافه بر مزد دریافت خواهد کرد. به عنوان مثال اگر مزد هر ساعت اضافه کار وی ۱.۰۵۷.۹۹۵ ریال باشد، به نرخ هر ساعت کار وی در روز جمعه (با این توضیحاتی که داده شد) ۴۰٪ اضافه خواهد شد. به بیان دیگر مبلغ ۴۲۳.۱۹۸ ریال اضافه بر مزد دریافت خواهد کرد. در این مثال، مبلغ قابل پرداخت به کارگر ۱.۴۸۱.۱۹۳ ریال بابت هر ساعت خواهد بود.

فرزعلیان ادامه داد: برای اینکه ببینیم رقم ۷۵۵.۷۱۰ ریال، با چه ضریبی به ۱.۴۸۱.۱۹۳ ریال رسید، می‌توانیم مبلغ ۱.۴۸۱.۱۹۳ ریال را تقسیم بر ۷۵۵.۷۱۰ ریال کنیم که در آن صورت عدد حاصله ۱.۹۶ است. بنابراین کارگرانی که به این صورت در روز جمعه کار می‌کنند،‌ استحقاق دریافت ۱.۹۶ نسبت به مزد هر ساعت کار عادی را دارند و سایر ضرایب ( ۱.۸ یا ۱.۴ ) اشتباه است.