ضرورت مدیریت استرس و اضطراب در شرایط جنگی

اقتصادسنج| دکتر احمد نوربالا ضمن بیان این مطلب با اشاره به پیامدهای روانی حوادث و بحران‌ها اظهار کرد: هر حادثه‌ای که در هر نقطه از دنیا رخ دهد، چه سوانح طبیعی مانند سیل، زلزله و آتش‌سوزی و چه حوادث انسان‌ساخت مانند جنگ و انفجار، پیامدهایی شبیه یک «کوه یخ» دارد؛ به این معنا که در نوک این کوه یخ، تعدادی از افراد شهید یا کشته می‌شوند و گروهی نیز مصدوم یا مجروح خواهند شد، اما بخش بسیار بزرگ‌تر این کوه یخ مربوط به افرادی است که دچار حالات استرس، تنش و اضطراب ناشی از آن حادثه می‌شوند.

وی ادامه داد: این حالات ممکن است برای مدت طولانی ادامه داشته باشد و حتی مشکلات ناشی از آن سال‌ها باقی بماند. بنابراین نخستین واکنش به حوادث، بروز استرس، اضطراب و تنش در میان همه افرادی است که در معرض آن قرار دارند و این مسئله طبیعی است؛ به‌ویژه در شرایطی که اکنون وضعیت جنگی وجود دارد.

نوربالا با اشاره به تفاوت شرایط فعلی با دوران جنگ هشت‌ساله دفاع مقدس گفت: در آن زمان بیشتر افرادی که در جبهه حضور داشتند در معرض آسیب قرار می‌گرفتند، اما اکنون حتی افرادی که در شهرهای بزرگ زندگی می‌کنند نیز ممکن است در معرض تهدید یا آسیب قرار داشته باشند. از این رو طبیعی است افرادی که دچار استرس یا اضطراب می‌شوند، نباید مورد تحقیر یا تمسخر قرار گیرند.

عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی با بیان اینکه برخی گروه‌ها آسیب‌پذیری روحی بیشتری در شرایط جنگی دارند، افزود: از جمله این گروه‌ها دانشجویانی هستند که دور از خانواده زندگی می‌کنند؛ این افراد ممکن است در چنین شرایطی بیشتر در معرض آسیب‌های روانی قرار بگیرند.

وی در ادامه به تعریف سلامت روان اشاره کرد و گفت: سالم نبودن از نظر روانی به معنای ابتلا به بیماری روانی نیست. فردی از نظر روانی سالم تلقی می‌شود که بتواند با استفاده از توانمندی‌های خود با استرس‌های عادی و روزمره زندگی مقابله کند، کار مفید و مؤثری انجام دهد و با جامعه خود مشارکت داشته باشد.

نوربالا با تأکید بر اینکه مقداری استرس در زندگی طبیعی است، بیان کرد: گاهی گفته می‌شود استرس «نمک زندگی» است؛ به این معنا که اگر دانش‌آموز، تاجر، کارگر یا کارمندی هیچ استرسی نداشته باشد، ممکن است نتواند برای رسیدن به اهداف خود تلاش کند. با این حال استرس دارای یک منحنی عملکرد است؛ به‌گونه‌ای که در محور عمودی این منحنی کارکرد و در محور افقی شدت استرس قرار دارد. تا حدی از استرس می‌تواند کارکرد فرد را افزایش دهد، اما اگر از حد مشخصی بیشتر شود، کارکرد فرد مختل خواهد شد.

وی افزود: در چنین شرایطی می‌گوییم وضعیت غیرعادی و غیرطبیعی شده است. بنابراین در شرایط جنگی مقداری استرس طبیعی و حتی لازم است، اما اگر شدت آن افزایش یابد می‌تواند آسیب‌زا باشد.

این متخصص حوزه سلامت روان ادامه داد: یکی از نخستین پیامدهای استرس شدید، تضعیف سیستم ایمنی بدن است. در چنین شرایطی علاوه بر افزایش احتمال ابتلا به بیماری‌های ویروسی و عفونی، بخش‌های مختلف بدن از جمله سر و گردن نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد. همچنین بی‌حوصلگی، اختلال در تمرکز و حافظه و بروز تنش و سفتی عضلانی از دیگر عوارض آن است.

عضو پیوسته فرهنگستان علوم پزشکی گفت: در دستگاه گوارش نیز ممکن است علائمی مانند اسهال و دردهای شکمی ایجاد شود و در عملکرد کبد و لوزالمعده اختلالاتی به وجود آید که حتی می‌تواند زمینه‌ساز بروز دیابت در برخی افراد شود. علاوه بر این، استرس شدید ممکن است عملکرد دستگاه تناسلی را نیز مختل کند.

وی در پایان تأکید کرد: استرس می‌تواند زمینه بروز انواع بیماری‌ها را فراهم کند، بنابراین لازم است تا حد امکان شرایط استرس‌زا مدیریت شود تا از پیامدهای جسمی و روانی آن کاسته شود.