در شرایط جنگی چگونه سرمایهگذاری کنیم؟/ تحلیل یک اقتصاددان از دوران پساجنگ
اقتصادسنج| علی فروزانفر؛ اقتصاد ایران این روزها در شرایطی بیسابقه و پیچیده به سر میبرد؛ شرایطی که سایه سنگین تحولات ژئوپلیتیک و نظامی، متغیرهای کلان اقتصادی را به شدت تحت تاثیر قرار داده است. پس از آغاز یک جنگ تحمیلی ۴۰ روزه در ۹ اسفند ۱۴۰۴ از سوی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه کشورمان، اگرچه از ۱۸ فروردین ماه سال جاری آتشبس میان ایران و ایالات متحده برقرار شده و امروز (روز گذشته ۱۳ اردیبهشت) در شرایط عدم تخاصم مستقیم قرار داریم، اما تداوم محاصره دریایی و محدودیتهای شدید در مسیرهای تجاری، همچنان گلوگاههای اقتصادی کشور را تحت فشار قرار داده است.
التهاب در بازارهای مالی؛ پرواز فنر ارزی در سایه انتظارات تورمی
بررسیهای میدانی و تحلیل دادههای بازار نشان میدهد که پس از یک وقفه و آرامش نسبی دو ماهه در بازارهای مالی، موج جدیدی از التهابات آغاز شده است. در این دوره گذار، نرخ دلار در بازار آزاد عمدتاً در کانال ۱۵۰ هزار تومان نوسان داشت و حتی در مقطعی با فروکش کردن هیجانات اولیه، تا مرز ۱۴۰ هزار تومان نیز عقبنشینی کرد.
با این وجود، بازگشایی مجدد بازارها در روزهای اخیر، ورق را برگرداند. هجوم نقدینگی و شدت گرفتن تقاضا که ریشه در «انتظارات تورمی» (پیشبینی فعالان اقتصادی از کاهش ارزش پول ملی در آینده و تلاش برای خرید زودهنگام داراییها) دارد، موجب شد تا نرخ ارز با یک جهش خیرهکننده ۳۰ هزار تومانی در زمانی کوتاه، سد مقاومتی را شکسته و به کانال ۱۸۰ هزار تومان ورود کند.
این تکانههای ارزی، بازار طلا را نیز بینصیب نگذاشت. در بازار طلا، قیمت طلای داخلی به دو اهرم قیمت جهانی طلا (اونس) و نرخ دلار بازار آزاد وابسته است. در شرایط فعلی، با وجود ثبات نسبی بهای اونس در بازارهای جهانی، طلای ۱۸ عیار تنها با اهرم و محرک دلار، از کف حمایتی ۱۷ میلیون تومان فاصله گرفته و بار دیگر به کانال ۲۰ میلیون تومان در هر گرم صعود کرده است.
جستجوی پناهگاه امن سرمایه در اقتصاد جنگ؛ گفتوگو با یک تحلیلگر ارشد
در چنین اتمسفر اقتصادی پرالتهابی، دغدغه اصلی آحاد جامعه و سرمایهگذاران، یافتن راهکاری برای حفظ ارزش داراییها و جلوگیری از ذوب شدن سرمایههایشان در تنور تورم است.
ادبیات اقتصاد کلان نشان میدهد که بروز جنگ، پدیدهای نادر با تبعات ساختاری عمیق است و طبیعتاً مدیریت دارایی در دوران اقتصاد جنگ و پس از آن، نیازمند راهکارها و ابزارهای تحلیلی ویژهای است که در شرایط عادی اقتصادی کاربردی ندارند. مهمترین چالش در مقطع کنونی، پیشبینیناپذیری آینده و غبارآلود بودن چشمانداز سیاسی و اقتصادی است؛ فضایی که سرمایهگذاران را ناگزیر میسازد تا با پذیرش سطحی از ریسک و تدوین سناریوهای مختلف، دست به انتخاب بزنند.
برای بررسی دقیقتر این شرایط، واکاوی ابعاد پیدا و پنهان بازارها و ترسیم یک نقشه راه برای سرمایهگذاران، به سراغ محمد نوربخش، اقتصاددان و کارشناس ارشد بازار سرمایه رفتهایم تا تحلیلهای تخصصی وی را پیرامون آینده بازارهای مالی و بهترین استراتژیهای حفظ سرمایه در این دوران گذار جویا شویم.
چشمانداز بازارها در گرو سرنوشت جنگ است
محمد نوربخش، اقتصاددان و کارشناس بازار سرمایه، در پاسخ به این سوال که افق پیش روی بازارها چیست و چه استراتژی سرمایهگذاری باید اتخاذ کرد، میگوید: پاسخ دقیق به این سوال، در گرو مشخص شدن وضعیت جنگ است. ما اکنون در شرایط یک آتشبس شکننده و همزمان تحت محاصره اقتصادی قرار داریم. بدیهی است که این آتشبس چندان پایدار نیست؛ زیرا با تداوم محاصره، هر لحظه احتمال بروز درگیری مجدد و شروع جنگ وجود دارد. در سناریوی اول، بازگشت به جنگ عواقب ناپیدایی دارد که امیدواریم به آن نقطه نرسیم.
بحران ارزی در فردای پس از جنگ
این تحلیلگر اقتصادی در ادامه به بررسی سناریوی دوم میپردازد: اگر فرض کنیم جنگ همین امروز به پایان برسد، یا وضعیت فعلی ادامه پیدا کند، بازارها به چه سمتی خواهند رفت؟ بر اساس محاسبات و اطلاعات محدود موجود، به نظر میرسد در فردای جنگ، با وضعیت بسیار بغرنجی در تراز ارزی کشور مواجه خواهیم شد.
وی میافزاید: حداقل تا یک سال آینده، امید چندانی به عرضه ارز از سوی صنایع پتروشیمی، فولاد و فلزات اساسی نخواهیم داشت؛ مگر محصولات معدودی مانند اوره (به دلیل پراکندگی شرکتهای تولیدکننده در سطح کشور) که آسیب کمتری دیدهاند. بنابراین، طی سال اول پس از جنگ، با کمبود شدید عرضه ارز از سوی صادرکنندگان عمده مواجه خواهیم بود.»
فشار مضاعف بر نرخ ارز در پی کسری بودجه و بازسازی
نوربخش با اشاره به سمت تقاضا تصریح میکند: این افت عرضه در حالی است که نیاز ارزی برای بازسازیها (بهویژه جایگزینی و بازسازی بخش دفاعی طی یک سال آینده) تقاضای شدیدی ایجاد خواهد کرد. همزمان، دولت برای بهبود وضعیت خانوارها ناگزیر به افزایش حمایتها است که این امر، فشار بر کسری بودجه و رشد نقدینگی را تشدید کرده و در نهایت منجر به افزایش نرخ ارز میشود.
دلار و طلا؛ پناهگاه سرمایه در دوران گذار
این اقتصاددان نتیجهگیری میکند: مجموعه این عوامل ما را به سمت تورم بالاتر و افزایش شدید نرخ ارز سوق میدهد. متأسفانه به نظر میرسد طی یک سال آینده، سرمایهگذاری در بازار ارز (اگر بازاری به شکل فعلی باقی مانده باشد) میتواند گزینه جذابی باشد. پس از آن، با پذیرش ریسک نوسانات اونس جهانی، سرمایهگذاری در بازار طلا نیز به تبعیت از رشد قیمت دلار، میتواند بازدهی داشته باشد.
بازار مسکن؛ رشد قیمتها همگام با تورم و کوچ تقاضا به حاشیه شهرها یا شهرستانهای اطراف
نوربخش در ادامه بررسی بازارها، به سراغ بخش مسکن رفته و پیشبینی میکند که رشد قیمتها در این بازار همگام با تورم ادامه داشته باشد.
وی تاکید میکند: در شرایط کنونی، قطعا اولویت سرمایهگذاری با املاک مصرفی خواهد بود. ورود به بازار مسکن به قصد سرمایهگذاری تنها در صورتی میتواند بازدهی قابلتوجهی ایجاد کند که از اهرمهای مالی مانند وام مسکن یا رهن کامل استفاده شود؛ هرچند که نقش و قدرت این اهرمها نسبت به گذشته بسیار کمرنگ شده است.
این تحلیلگر اقتصادی با اشاره به تبعات افت توان مالی خانوارها میافزاید: پایین بودن قدرت خرید مردم، مشکلات بسیار بزرگی در بخش مسکن ایجاد کرده که در آینده تشدید نیز خواهد شد. این وضعیت از یک سو به کاهش مجدد ساختوسازها میانجامد و از سوی دیگر، مردم را ناگزیر میکند تا برای تامین مسکن به حاشیه کلانشهرها، مناطق با امکانات رفاهی کمتر و شهرستانهای مجاور شهرهای بزرگ کشیده شوند.
بازار سرمایه؛ هشدار نسبت به بازگشایی بدون حمایت و پیشنهاد وام سهامی
محمد نوربخش در ادامه تحلیل خود، به وضعیت پیچیده بازار سهام پرداخت.
در شرایطی که بورس به دلیل رخدادهای اخیر بسته است، وی هرگونه اظهارنظر درباره زمان و نحوه بازگشایی آن را منوط به رفع اما و اگرهای فراوان میداند: اولین پیششرط برای بازگشایی بازار، شفافسازی همین ابهامات است. سازمان بورس باید مشخص کند که آیا دولت قصد جبران خسارت شرکتهای آسیبدیده را دارد یا خیر. حتی اگر قرار نیست کمکی صورت گیرد، این موضوع باید شفاف شود تا سرمایهگذار بداند دقیقاً با چه شرایطی روبهرو است.
این تحلیلگر اقتصادی درباره سناریوهای پیشروی بازار هشدار داد و افزود: اگر بازار با تعهد دولت به جبران خسارت و خرید مستقیم سهام شرکتهای آسیبدیده از سهامداران خرد باز شود، میتوان از سرایت بحران جلوگیری کرد. اما در سناریوی نامطلوب، اگر بازار بدون هیچ حمایتی بازگشایی شود، شرکتهای آسیبدیده با صفهای فروش طولانی مواجه شده که به ابطال گسترده صندوقهای سرمایهگذاری و در نهایت، یک فشار فروش دومینووار و فروپاشی کل بازار منجر خواهد شد.
نوربخش با تاکید بر اینکه به دلیل تداوم ابهامات، زمان بازگشایی باید تا روشن شدن کامل شرایط به تعویق بیفتد، راهکاری عملی برای رفع نیاز مالی سهامداران خرد ارائه داد: برای پاسخ به فشارها جهت تامین نقدینگی، به جای بازگشایی زودهنگام بازار، میتوان به سهامداران خرد وامی معادل درصدی از ارزش پورتفوی آنها (مثلاً ۱۰ درصد) پرداخت کرد و همان سهام بستهشده را به عنوان وثیقه در نظر گرفت.»
بازار پول و چشمانداز اقتصاد کلان؛ افت جذابیت صندوقهای درآمد ثابت
محمد نوربخش در بخش پایانی ارزیابی خود، به بررسی بازار پول و سپردههای بانکی (بهویژه صندوقهای درآمد ثابت) پرداخت و تاکید کرد که این ابزارها در شرایط پیشرو، گزینه مناسبی برای سرمایهگذاری با هدف پوشش تورمی نخواهند بود.
وی در تشریح این موضوع توضیح داد: هرچند انتظار افزایش نرخ بهره را داریم، اما این افزایش به هیچ وجه همگام با تورم نخواهد بود. اصطلاحاً در زبان اقتصادی، نرخ بهره حقیقی منفی و منفیتر خواهد شد و این مسئله باعث میشود که سرمایهگذاری در سپردهها و صندوقهای درآمد ثابت بازدهی مطلوبی برای حفظ ارزش پول نداشته باشد.
این کارشناس اقتصادی یادآور شد که تمامی تحلیلهای ارائهشده بر این فرض استوار است که جنگ همین امروز پایان یابد، تحریمها پابرجا بماند و وضعیت سیاسی و نظامی از این بدتر نشود.
نوربخش در نهایت با هشدار نسبت به تبعات گسترده این شرایط بر اقتصاد کلان افزود: این وضعیت، مشکلات عمیقی را در سطوح مختلف ایجاد خواهد کرد. آسیبهای واردشده به زیرساختها، تبعات سنگین این اتفاقات بر حوزه اشتغال در یک سال آینده (که بخشی از آن را تاکنون شاهد بودهایم) و همچنین تشدید بحران در وضعیت صندوقهای بازنشستگی و سازمان تامین اجتماعی، از جمله مباحث بسیار مهمی هستند که پیامدهای جدی به همراه خواهند داشت و بررسی آنها نیازمند مجال و تفصیلی جداگانه است.
وی در پایان گفت: عبور از این دوران پرنوسان و حفظ ارزش سرمایهها در برابر طوفان تورم، بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاهی واقعبینانه به متغیرهای کلان اقتصادی و تکیه بر تحلیل به جای تخیل است. در روزهایی که غبار ابهام بر بازارها سایه انداخته، اتکا به آرزوها و تصورات دور از واقعیت نمیتواند راهگشا باشد؛ بلکه این واکاوی دقیق سناریوها و پایبندی به چارچوبهای علمی است که میتواند قطبنمای امنی برای عبور سرمایهگذاران از این شرایط پیچیده فراهم کند.
بدون نظر! اولین نفر باشید