تمدید فراخوان خدمت تخصصی نخبگان/ متقاضیان طرح شهید صیادشیرازی تا ۲۷ تیر فرصت دارند

اقتصادسنج؛ طرح «شهید صیادشیرازی» که به یادبود امیرسپهبد علی صیادشیرازی نام‌گذاری شده است، یکی از کلیدی‌ترین و راهبردی‌ترین تسهیلات بنیاد ملی نخبگان در راستای حفظ و بهره‌وری از سرمایه‌های انسانی کشور به شمار می‌رود. هدف غایی این طرح، تبدیل دوران خدمت سربازی از یک وقفه انقطاعی در مسیر علمی نخبگان، به یک فرصت تخصصی و هدفمند برای حل چالش‌ها و مسائل کلان دستگاه‌های اجرایی، دفاعی و صنعتی کشور است.

در این چارچوب، مشمولان واجد شرایط به جای گذراندن خدمت نظامی به شیوه سنتی، پس از اتمام یک دوره فشرده آموزش نظامی، دوران ضرورت خود را در قالب اجرای پروژه‌های پژوهشی، نوآورانه، فناورانه، فرهنگی یا تبلیغی سپری می‌کنند. یکی از مهم‌ترین مزایای این طرح، کاهش چشمگیر مدت زمان خدمت است؛ به‌طوری‌که دوره خدمت نخبگان در مقایسه با سایر مشمولان هم‌تراز، حداقل به نیمی از دوره رسمی تقلیل می‌یابد و در پایان، به متقاضیان کارت پایان خدمت رسمی اعطا می‌شود.

این طرح جامعه هدف گسترده‌ای را پوشش می‌دهد که بر اساس ساختار علمی و تخصصی در چهار گروه اصلی طبقه‌بندی می‌شوند:

گروه نخست را دانش‌آموختگان داخل کشور تشکیل می‌دهند که باید دارای مدرک کارشناسی ارشد، دکتری حرفه‌ای یا تخصصی از دانشگاه‌های معتبر داخلی بوده و حداقل امتیازات آموزشی و پژوهشی لازم را کسب کرده باشند.

گروه دوم شامل دانش‌آموختگان خارج از کشور است؛ فارغ‌التحصیلان مقاطع ارشد و دکتری از مؤسسات مورد تأیید وزارت علوم که توانسته‌اند حداقل 90 تا 110 امتیاز از فعالیت‌های علمی خود به دست آورند.

در گروه سوم، دانش‌آموختگان حوزه‌های علمیه قرار دارند که شامل طلاب سطوح 3 و 4 با تأیید مراجع ذی‌صلاح و کسب امتیازات لازم از فعالیت‌های تبلیغی (ترویجی-تحقیقاتی) و نخبگانی می‌شوند.

در نهایت، گروه چهارم مربوط به دانش‌آموختگان فناور است که با داشتن مدرک کارشناسی به بالا و برخورداری از حداقل 6 ماه سابقه فعالیت تمام‌وقت در شرکت‌های دانش‌بنیان یا عضویت در هیئت‌مدیره آن‌ها می‌توانند وارد این طرح شوند. پذیرش در این طرح مستلزم ارزیابی دقیق فعالیت‌های علمی، فرهنگی و فناورانه متقاضیان در کارگروه‌های تخصصی بنیاد ملی نخبگان است.

بحران ظرفیت، اصلاح شیوه‌نامه و چالش‌های اجتماعی

طی یک سال گذشته (اواخر سال 1404 تا نیمه اول سال 1405)، طرح شهید صیادشیرازی کانون تحولات سیاست‌گذاری و مباحثات گسترده‌ای بود. هسته اصلی این تحولات، ابلاغ شیوه‌نامه جدید ارزیابی نخبگان در اسفند 1404 و اجرای آن از ابتدای سال 1405 بود که پیامدهای متعددی را برای متقاضیان به همراه داشت.

محرک اصلی بازنگری در شیوه‌نامه‌ها، کاهش محسوس ظرفیت‌های ابلاغی از سوی ستاد کل نیروهای مسلح بود. در سال‌های اخیر، نیاز مبرم یگان‌های نظامی به تخصص‌های ویژه، به‌خصوص در حوزه‌های علوم پزشکی، ایجاب می‌کرد که فارغ‌التحصیلان این رشته‌ها بیشتر در قالب نیروهای درمانی مستقر به کار گرفته شوند تا پژوهشگران پروژه‌های جایگزین.

این انقباض ظرفیتی باعث شد تا تعداد افراد تأییدشده از سوی بنیاد ملی نخبگان با ظرفیت پذیرش نیروهای مسلح همخوانی نداشته باشد و نخبگان تأییدشده در صف‌های طولانی اعزام معلق بمانند؛ از همین رو، متناسب‌سازی شیوه‌نامه با ظرفیت‌های واقعی به یک ضرورت اداری تبدیل شد.

در همین زمینه حسین افشین، رئیس بنیاد ملی نخبگان در خرداد 1405 اعلام کرد که در پی نشست‌های مشترک با ستاد کل نیروهای مسلح، مقرر شده است تا 100 نفر از نخبگان پزشکی معرفی‌شده در سال 1404، به‌صورت تدریجی و براساس اولویت امتیازات در طول سال 1405 به خدمت اعزام شوند (هر فصل 25 نفر) تا مشکل انباشت نخبگان این حوزه به صورت نظام‌مند مدیریت شود.

در شیوه‌نامه جدید، تغییرات ساختاری در نظام امتیازدهی اعمال شد. از معدود تغییرات مورد استقبال در این اصلاحات، حذف «امتیاز منفی معدل» بود. در نسخه‌های پیشین، افت معدل متقاضی از یک حد مشخص، منجر به کسر امتیاز کل می‌شد، اما در شیوه‌نامه 1405 این جریمه لغو شد و حداقل معدل مجاز صرفاً معادل امتیاز صفر در نظر گرفته شد تا تأثیر مخرب کمتری بر پرونده متقاضیان داشته باشد.

دکتر علی نیکبخت، معاون مستعدان و آینده‌سازان بنیاد ملی نخبگان نیز در گفت‌وگو با تسنیم به مناسبت بیستمین سالگرد تأسیس بنیاد، به تبیین دقیق‌تر این تحولات پرداخت. وی با اشاره به اجرایی شدن شیوه‌نامه جدید از خرداد 1405 که وعده آن از سال گذشته داده شده بود، بر تفاوت ماهوی طرح صیادشیرازی با پروژه‌های کسر خدمت یا امریه‌های معمول تأکید کرد.

به گفته وی، در این طرح، نخبگان پس از یک دوره آموزش نظامی ویژه، پروژه‌ای کلان را در سازمان‌ها یا صنایع کشوری و لشکری به انجام می‌رسانند که به عنوان جایگزین کل دوره ضرورت آن‌ها محسوب می‌شود و ورود به آن نیازمند کسب حدنصاب‌های سخت‌گیرانه در حوزه‌های آموزشی، پژوهشی، فرهنگی و نوآوری است.

با این وجود، رویه جدید ارزیابی با انتقادات و واکنش‌های تند جامعه نخبگانی و پژوهشگران مواجه شد که در قالب کارزارهای اعتراضی متعدد نمود پیدا کرد. تحلیل این تقابل نشان‌دهنده تغییر پارادایم در تعریف عملیاتی بنیاد نخبگان از واژه «نخبه» است. منتقدان بر این باورند که شیوه‌نامه 1405، وزن اصلی امتیازات را به شاخص‌های «آزمون‌محورِ گذشته‌نگر» نظیر مدال‌های المپیاد دانش‌آموزی، رتبه‌های برتر کنکور و پذیرش از دانشگاه‌های خارجی اختصاص داده است.

از منظر تحلیلگران و نخبگان، این شاخص‌ها دستاوردهای غیرقابل‌جبرانی هستند که در گذشته فرد رخ داده‌اند. در نقطه مقابل، ارزش‌گذاری دستاوردهای «پژوهش‌محور و مستمر» نظیر ثبت اختراعات، طرح‌های فناورانه و چاپ مقالات در ژورنال‌های معتبر به شدت کاهش یافته است.

پیامد این سیاست آن است که پژوهشگرانی با ده‌ها اختراع و مقاله، صرفاً به دلیل نداشتن رتبه خاص در کنکور سال‌های دور، از دایره نخبگی خارج شده‌اند.

اطلاعیه جدید: تسهیل مسیر خدمت دانش‌آموختگان برتر دانشگاهی

با وجود مباحثات پیرامون شیوه‌نامه‌های ارزیابی، روند اجرایی طرح و جذب نخبگان برای رفع نیازهای دستگاه‌های کشور با قوت در جریان است. به منظور ایجاد فرصتی مناسب برای متقاضیان و جبران تعطیلات تقویمی، فراخوان‌های جذب با انعطاف‌پذیری بیشتری در حال برگزاری است.

در همین راستا و بر اساس تازه‌ترین تحولات، ثبت‌نام و اجرای طرح «شهید صیادشیرازی (خدمت نظام وظیفه تخصصی)» با هدف بهره‌گیری از توانمندی‌های دانش‌آموختگان برتر دانشگاهی داخل و خارج از کشور و تسهیل مسیر خدمت آنان در قالب پروژه‌های تخصصی دستگاه‌های اجرایی کشور تا 27 تیرماه تمدید شده و ادامه دارد.

این طرح با رویکرد استفاده هدفمند از ظرفیت‌های علمی، فرهنگی و فناورانه نخبگان و استعدادهای برتر، به‌عنوان یکی از مسیرهای جایگزین خدمت نظام وظیفه طراحی شده و امکان گذراندن دوره خدمت در قالب اجرای طرح‌های پژوهشی و نوآورانه در دستگاه‌های مختلف کشور را فراهم می‌کند.

روند ثبت‌نام در این دوره کاملاً مبتنی بر درگاه‌های الکترونیکی یکپارچه است؛ بر این اساس، دانش‌آموختگان داخل کشور می‌توانند از طریق سامانه «سینا» و دانش‌آموختگان خارج از کشور از طریق سامانه «کانکت» نسبت به ثبت درخواست و بارگذاری مدارک خود اقدام کنند.

فرآیند بررسی پرونده‌ها بلافاصله پس از اتمام مهلت ثبت‌نام در کارگروه‌های تخصصی آغاز شده و گفتنی است اعلام نتایج نهایی این دوره، بین 10 تا 15 شهریورماه خواهد بود. متقاضیان می‌توانند برای دریافت اطلاعات تکمیلی، بررسی شاخص‌های ارزیابی و تطبیق شرایط خود با مقررات جدید، به درگاه‌های رسمی بنیاد ملی نخبگان مراجعه کرده و جزئیات فراخوان و شیوه‌نامه اجرایی را مطالعه کنند.