بورس تهران در آستانه رکوردهای جدید/ فاصله بورس امروز با اوج سال ۱۳۹۹

اقتصادسنج| رکوردشکنی‌های اخیر بورس تهران بار دیگر خاطره سال 1399 را برای فعالان بازار سهام زنده کرده است؛ با این تفاوت که اعداد و نمودارها، به‌تنهایی نمی‌توانند درباره تکرار آن دوره قضاوت کنند. شاخص کل طی یک سال گذشته حدود 150 درصد رشد کرده و به محدوده 6.5 میلیون واحد رسیده است؛ اما بررسی متغیرهای پشت این صعود نشان می‌دهد بازارِ امروز، هنوز با فضای هیجانی سال 1399 فاصله دارد.

این در شرایطی است که مهم‌ترین تفاوت بورس امسال و 99 را باید در عمق نقدینگی جست‌وجو کرد؛ چرا که به باور کارشناسان در فاصله مرداد 1398 تا مرداد 1399 بیش از 5.8 میلیارد دلار سرمایه حقیقی وارد بورس شد، در حالی که این رقم در یک سال اخیر حدود 420 میلیون دلار بوده است. بنابراین رشد قیمت‌ها در مقطع فعلی با موج ورود سرمایه‌ای که در سال 1399 شاهد آن بودیم، همراه نشده است.

از منظر معاملات نیز فاصله همچنان قابل توجه است؛ جایی که در نیمه نخست سال 1399 ارزش معاملات روزانه در مقاطعی به حدود یک میلیارد دلار رسید، در حالی که در روزهای پررونق سال جاری این رقم عمدتا در محدوده 300 میلیون دلار قرار داشته است. به بیان دیگر، بورس این روزها رشد کرده، اما هنوز نشانه‌ای از شکل‌گیری آن حجم از معاملات که در دوره اوج 1399 مشاهده شد، دیده نمی‌شود.

افزون بر این، قیمت به درآمد بازار سهام در مسیر صعودی سال 1399 تا محدوده‌های 30، 40 واحد و حتی بیشتر در برخی صنایع افزایش یافت؛ در حالی که P/E فعلی بازار سهام به سطوح ابتدای آن مسیر نزدیک‌تر است. این موضوع نشان می‌دهد بخشی از رشد اخیر را نمی‌توان صرفا ناشی از شکل‌گیری حباب ارزش‌گذاری دانست.

از سوی دیگر، ارزش دلاری بازار سهام هنوز با سقف تاریخی خود فاصله زیادی دارد. در اوج سال 1399 ارزش بازار سهام ایران به چند صد میلیارد دلار رسید، در حالی که برآوردهای فعلی آن را در محدوده 100 تا 110 میلیارد دلار قرار می‌دهد. حتی با در نظر گرفتن رشد اخیر شاخص و افزایش نرخ دلار، بازار از منظر ارزش دلاری همچنان فاصله محسوسی با قله قبلی دارد.

با این حال، یک شباهت مهم میان دو دوره وجود دارد؛ “نرخ بهره حقیقی منفی”. بر این اساس باید گفت این روزها نرخ اوراق دولتی در محدوده 40 درصد قرار دارد، در حالی که تورم نقطه‌به‌نقطه بالاتر از 80 درصد گزارش شده است. ضمن این که در سال 1399 نیز نرخ سود اوراق فاصله قابل‌توجهی با تورم داشت. این وضعیت می‌تواند جذابیت دارایی‌های ریسکی و به‌ویژه سهام را در برابر گزینه‌های کم‌ریسک‌تر افزایش دهد.

اما این بار یک متغیر قدرتمندتر در معادله بازار سهام حضور دارد: “ریسک سیاسی”؛ جایی که بورس 1405 در شرایطی مسیر صعودی خود را طی می‌کند که اقتصاد با پیامدهای جنگ، تحریم، تنش‌های منطقه‌ای و نااطمینانی نسبت به آینده روابط خارجی مواجه است. همچنین این بازار حتی پس از حدود 80 روز توقف، توانسته دوباره به مسیر صعود بازگردد؛ اتفاقی که نشان می‌دهد رفتار سرمایه‌گذاران امروز الزاما از الگوی سال 1399 پیروی نمی‌کند.

بر این اساس در چنین شرایطی، شاید مقایسه بورسِ امروز با سال 1399 بیش از آنکه به دنبال یافتن یک مقصد قیمتی مشابه باشد، باید به دنبال سنجش کیفیت رشد باشد؛ بنابراین اگر افزایش ارزش معاملات، ورود پول حقیقی و بهبود سودآوری شرکت‌ها همزمان ادامه پیدا کند، بازار سهام ظرفیت تداوم روند صعودی را خواهد داشت. اما اگر رشد شاخص عمدتا از افزایش انتظارات تورمی و نرخ ارز تغذیه شود و جریان نقدینگی عمق نگیرد، فاصله میان رشد قیمت‌ها و متغیرهای بنیادی می‌تواند دوباره به مسئله اصلی بازار تبدیل شود.

در نهایت، کارشناسان بر این باورند بورس 1405 هنوز شبیه بورس ماه‌های پایانی سال 1398 نیست؛ چه رسد به بورس هیجانی سال 1399! با این وجود، شباهت‌ها بیشتر در شروع یک موج صعودی دیده می‌شوند، اما تفاوت در حجم نقدینگی، ارزش دلاری، سطح ارزش‌گذاری و ریسک‌های سیاسی به اندازه‌ای جدی است که فعلا نمی‌توان از تکرار سناریوی 99 سخن گفت.

ضمن این که بازار سهام امروز در حالی در حال صعود است، که برای تبدیل این صعود به یک رونق تاریخی، هنوز چند متغیر کلیدی باید به نفع بورس تغییر کند.