الگوهای اقتصادیِ بقا عوض شد؛ روایت مشاغلی که در بحران جان سالم به در بردند

اقتصادسنج| در شرایط جنگی امروز، مشاغل مختلف با چالش‌های بی‌سابقه‌ای مواجه شدند که نه‌تنها از منظر اقتصادی، بلکه از نظر روانی و اجتماعی تأثیرات عمیقی بر جامعه گذاشت. روزهایی که همه‌چیز تحت‌تأثیر تصمیمات لحظه‌ای، شرایط اضطراری و ناپایداری اقتصادی قرار دارد. سوپرمارکت‌ها، داروخانه‌ها، رانندگان تاکسی های اینترنتی، فروشگاه‌های اینترنتی و رستوران‌ها، هرکدام به نحوی تلاش کردند که چرخ کار و زندگی را بچرخانند و خود را با شرایط جدید وفق دهند.

این مطلب به روایت انسان‌هایی می‌پردازد که در این شرایط بحرانی، به نوعی جنگیدند، چرخ‌های اقتصادی را به حرکت درآوردند و روزهای پرهیاهو و پرالتهاب را پشت سر گذاشتند؛ روزهایی که هنوز ادامه دارند و معلوم نیست پایانش کجاست.

سوپرمارکت‌ها؛ کمبود یا گرانی؟

یکی از سوپرمارکت‌داران در مرکز شهر از روزهای ابتدایی جنگ می‌گوید: «بیشترین خریدهای مردم در آن روزها آب معدنی، کنسرو، و خوراکی‌های فاسد نشدنی بود. همه چیز به سرعت تمام می‌شد. اما حالا دیگر مشکل ما کمبود کالا نیست، بلکه گرانی و کاهش قدرت خرید مردم است.»

یکی دیگر از فروشندگان سوپرمارکت‌ها می‌گوید: «مردم دیگر مانند گذشته کیسه‌ها را پر از کالا نمی‌کنند. خریدها بیشتر حول نیازهای ضروری می‌چرخد و بسیاری از افراد تنها آنچه را که لازم دارند می‌خرند. یا حتی بهتر است بگویم همان‌هایی که می‌خواهند را هم حذف و اضافه می‌کنند و ضروری‌ترها را می‌خرند.» تغییرات در رفتار خرید مردم به وضوح نشان می‌دهد که برای حفظ منابع مالی، مردم به خریدهای هوشمندانه‌تری روی آورده‌اند.

چالش‌های اقتصادی و اجتماعی در سوپرمارکت‌ها محدود به خریدها نمی‌شود. برخی از سوپرمارکت‌ها در شمال شهر گزارش داده‌اند که کیفیت خریدها، تغییرات مهمی را تجربه کرده است: «مردم در اینجا خریدهایشان را انجام می‌دهند، اما دیگر از خریدهای غیرضروری مثل تنقلات صرف‌نظر می‌کنند و تنها کیفیت سبد خرید اصلی‌شان را حفظ می‌کنند.»

داروخانه‌ها؛ درمان‌های ناقص و دردهایی که درمان نمی‌شوند

داروخانه‌ها نیز یکی از شلوغ‌ترین، اما کم‌بازده‌ترین مشاغل در روزهای جنگ بودند. در روزهای ابتدایی، مراجعه مردم به داروخانه‌ها بیشتر به خرید داروهای ذخیره‌ای مربوط می‌شد. یکی از داروسازان می‌گوید: «مردم به شدت به دنبال داروهایی بودند که بتوانند در خانه ذخیره کنند. این فشار نه‌تنها به داروخانه‌ها، بلکه به کادر درمان هم منتقل شد. چون این داروها باید به سرعت تأمین می‌شد.»

اما با گذشت زمان، مشکلات جدیدی ظهور کرد. بسیاری از مردم به جای مراجعه به پزشک، به داروخانه‌ها می‌آمدند و از داروسازان می‌خواستند که داروهایی برای دردهای معمولی پیشنهاد دهند.

یکی دیگر از داروسازها می‌گوید: «ما شاهد دردهایی بودیم که به نظر مهم می‌آمدند، اما برخی از بیماران ترجیح می‌دادند که خوددرمانی کنند و داروهای داروخانه‌ای بدون نسخه را مصرف کنند.» این نشان‌دهنده فشار اقتصادی و کاهش دسترسی به درمان‌های تخصصی در این دوران است.

فروشگاه‌های اینترنتی؛ دست و پنجه نرم کردن با مشکلات ارسال و پرداخت

فروشگاه‌های اینترنتی نیز از روزگار جنگ تا امروز با مشکلات زیادی مواجه شدند. یکی از فروشندگان می‌گوید: «یکی از بزرگ‌ترین مشکلات ما در آن روزها این بود که نمی‌توانستیم به راحتی وجه مشتریان را دریافت کنیم. بعضی اوقات پرداخت‌ها به سختی انجام می‌شد و گاهی نیز به حساب بازگشت می‌خورد.» این مشکلات در کنار کمبود دسترسی به اینترنت و محدودیت‌های ارسال کالاها باعث شده بود که فروشگاه‌ها نتوانند به سرعت با نیازهای مشتریان هماهنگ شوند.

یکی دیگر از فروشندگان می‌گوید: «در ابتدا مردم دسترسی محدودی به اینترنت داشتند و ما مجبور بودیم برای ارسال کالا، بدون اطمینان از پرداخت، محصولات را ارسال کنیم. این خطر بزرگی بود.»

رستوران‌ها و فست فودها؛ کاهش مشتری و نیاز به تغییر در مدل‌های تجاری

رستوران‌ها و فست فودها آن‌طور که خودشان می‌گویند، از جمله مشاغلی بودند که بیشترین آسیب را از کاهش تقاضا متحمل شدند، چون باید اجاره می‌دادند، مواد اولیه روزانه می‌خریدند، نیروی کارشان فعال می‌شد، اما نمی‌دانستند چند سفارش در روز ثبت می‌کنند. یکی از مدیران یک کافه می‌گوید: «قبل از جنگ، مشتری‌ها به صورت روزانه قهوه می‌خریدند و برای خودشان غذای آماده می‌خریدند. اما حالا، بسیاری از آنها برای خودشان هم به زور خرید می‌کنند و حتی خریدهای روزانه‌شان را کاهش داده‌اند.»

این تغییرات نشان‌دهنده تغییرات بزرگ در رفتار مصرفی مردم است. مردم دیگر به دنبال سرگرمی‌های غیرضروری نیستند و بیشتر به خرید کالاهای ضروری و زندگی روزمره خود توجه دارند. این امر فشار زیادی را به رستوران‌ها و فست فودها وارد کرده بود که برای حفظ کیفیت خدمات و رقابت در بازار، مجبور بودند استراتژی‌های جدیدی اتخاذ کنند.

اسنپ و تپسی؛ افزایش فشار کاری و آسیب‌های روحی

رانندگان تاکسی‌های آنلاین مانند اسنپ و تپسی، یکی از گروه‌های دیگر بودند که جنگ بر وضعیت کاری‌شان تأثیر زیادی گذاشت. یکی از رانندگان می‌گوید: «در ابتدا وقتی خیابان‌ها خلوت بود، کار ما راحت‌تر بود. اما حالا که دوباره ترافیک به حالت عادی برگشته، کرایه‌ها همانند قبل نیستند. این یعنی برای همان درآمد قبلی باید سه برابر بیشتر کار کنیم. اما آنچه رانندگان اسنپ را بیشتر آزار داده بود، فشار روحی ناشی از ترافیک و مشکلات روزانه است.»

یکی از آنها می‌گوید: «ما یکی از مشاغلی بودیم که هم کارمان ادامه داشت و هم آسیب‌های زیادی دیدیم. بسیاری از دوستانم ماشین‌هایشان آسیب دیدند و برخی دیگر عزیزانشان را از دست دادند.»

 یک جامعه‌شناس شهری و استاد دانشگاه تهران گفت: تغییرات در طبقه متوسط جامعه بیش از هر زمان دیگری مشهود است. به‌ویژه در شهرهای بزرگ، طبقه متوسط ممکن است از منظر درآمدی، سکونت و مصرف شباهت هایی با الگوهای زندگی طبقه فقیر پیدا کند.

فشارهای اقتصادی و اجتماعی در تمام مشاغل

این گزارش به وضوح نشان می‌دهد که مشاغل مختلف در دوران جنگ با چالش‌های جدی روبرو شدند. از سوپرمارکت‌ها و داروخانه‌ها گرفته تا فروشگاه‌های اینترنتی و رستوران‌ها، همه برای ادامه بقا در شرایط بحرانی جنگ تلاش کردند. هرکدام از این مشاغل در شرایط مختلف اقتصادی و اجتماعی با مشکلات خاص خود روبرو شدند که نه‌تنها چالش‌های مالی، بلکه آسیب‌های روحی و اجتماعی نیز به همراه داشت. این نشان می‌دهد که در دل بحران‌ها، تلاش انسان‌ها برای زنده ماندن و استمرار زندگی روزمره به هیچ وجه متوقف نمی‌شود.

در حالی که برخی از مشاغل به نظر می‌رسید که پس از دوره‌ای کوتاه، از بحران به حالت عادی باز می‌گردند، بسیاری دیگر همچنان در شرایط بحرانی به سر می‌برند. این تغییرات، نه تنها نشان‌دهنده آسیب‌های اقتصادی، بلکه بازتاب‌دهنده فشارهای روانی و اجتماعی است که همچنان بر دوش صاحبان مشاغل و کارکنان آن‌ها قرار دارد.

یکی از فروشندگان اینترنتی می‌گوید: «اگرچه دسترسی به اینترنت کمی بهتر شده، اما هنوز هم مشکلات زیادی در زمینه ارسال و دریافت پرداخت‌ها داریم. این در حالی است که تقاضا هنوز با کمبودهایی همراه است و ما باید راه‌های جدیدی برای تأمین کالاها پیدا کنیم.»

در این میان، آسیب‌های روانی ناشی از فشارهای اقتصادی و اجتماعی نیز همچنان تأثیر زیادی بر افراد و کارکنان دارد. یکی از کارکنان داروخانه می‌گوید: «کار در داروخانه دیگر به راحتی گذشته نیست. بسیاری از مشتریان به جای مراجعه به پزشک، به ما مراجعه می‌کنند و از ما خواسته می‌شود تا درمان‌های خودسرانه برایشان پیشنهاد کنیم. این فشارها باعث می‌شود که نتواهم به درستی به همه نیازهای مشتریان پاسخ دهیم.»