چرا درآمدهای مالیاتی مطابق با شرایط جدید کشور افزایش نیافت؟

اقتصادسنج| در دو دهه گذشته، نظام مالیاتی تلاش‌های زیادی برای افزایش درآمدها انجام داده است. در رأس این تلاش‌ها، مالیات بر ارزش‌افزوده پایه‌گذاری شده است که امروز، نزدیک به ۳۰ درصد از درآمدهای مالیاتی دولت را تشکیل می‌دهد.

بااین‌وجود، در همین بازه، آن‌طور که انتظار می‌رفت، درآمدهای مالیاتی افزایش پیدا نکرده است. این یک معماست. چرا تلاش‌ها نتیجه نداده است؟ یا به‌طور مشخص، مالیات بر ارزش‌افزوده کجا رفته است؟

به‌نظر می‌رسد این مسئله سه ریشه دارد

۱-در سال‌های ۱۳۸۴ تا ۱۳۸۸، ۵ درصد از ارزش نفت تولیدی به‌عنوان مالیات عملکرد شرکت نفت محسوب می‌شد؛ درحالی‌که بعد از آن، نفت دیگر بر درآمدهای مالیاتی تأثیر نداشت. بنابراین، این صرفاً یک تفاوت در قراردادهای حسابداری است.

۲- قیمت‌گذاری دستوری بعضی پایه‌ها را به شکل جدی مختل کرده است. به‌طور مشخص، به دلیل تثبیت نرخ ارز رسمی، مالیات بر واردات و ارزش‌افزوده‌ آن کاهش یافته است. این موضوع بر مالیات فروش فراورده‌های نفتی هم مؤثر بوده است.

۳- در نهایت، در اواسط دهه ۱۳۹۰، معافیت‌های گسترده‌ای به شرکت‌ها داده شد که در عرض چهار سال، درآمد مالیات بر شرکت‌های غیردولتی را به نصف کاهش داد. بنابراین، به‌نظر می‌رسد در کنار هم، این سه عامل تا حدی به سؤال پاسخ می‌دهند.