ماجرای جهش یک شبه قیمت های موبایل‌ چیست؟

اقتصادسنج| اعلام تعرفه‌های جدید واردات گوشی تلفن همراه بالای ۶۰۰ دلار، شوک تازه‌ای به قیمت این کالاها در بازار ایران وارد کرد. با این تفاوت که اگر ظرف سه ماه گذشته و با خروج نرخ دلار آزاد از کانال ۵۰ هزار تومانی، قیمت موبایل در بازار رشد کرده بود؛ حالا با این تعرفه‌های جدید نیز فعالان بازار «یک شبه» قیمت‌ها را بالا برده‌اند.

آن هم در بازاری که خیلی از گوشی‌ها دیگر پیدا نمی‌شود و بسیاری از آنها نیز به صورت استوک (دست دوم) ‌خرید وفروش می‌شوند. بر اساس تصمیم جدید هیات دولت که تاریخ آن دوم اسفند ماه سال جاری است؛ تعرفه واردات گوشی تلفن همراه بالای ۶۰۰ دلار که به عنوان گوشی‌های لاکچری نیز شناخته می‌شوند؛ در رویه تجاری و معمول ۱۵ درصد و برای رویه مسافری ۳۰ درصد تعیین شده است. درباره رویه معمول تجاری اتفاق خاصی نیفتاده و تا پیش از این نیز، تعرفه واردات گوشی از راه تجاری ۱۵ درصد بود.

اما از هشتم دی ماه سال جاری، ‌مصوبه جدیدی به گمرک ابلاغ شد که طی آن تعرفه واردات گوشی بالای ۶۰۰ دلار از طریق مسافری از ۸ درصد به ۳۰ درصد افزایش یافت. به نظر می‌رسد دلیل اینکه دولت اقدام به افزایش ۲۲ درصدی تعرفه واردات مسافری گوشی‌های لاکچری کرده، پول سنگینی است که از این محل می‌تواند به خزانه وارد کند. به گفته گمرک، در ۱۱ ماه ابتدایی امسال، ۴۳۵ هزار و ۳۹۴ دستگاه گوشی تلفن همراه به ارزش ۲۵۲ میلیون دلار به شیوه مسافری وارد گردید. هرچند آمار اعلامی از سوی گمرک ایران به موبایل‌های مسافری بالای ۶۰۰ دلار ترخیص به شیوه مسافری اشاره نمی‌کند اما عمده این گوشی‌ها، بالای ۶۰۰ دلار قیمت داشته‌اند و یک تخمین نشان می‌دهد حداقل ۲۰۰ میلیون دلار موبایل بالای ۶۰۰ دلار به شیوه مسافری از گمرک ترخیص شده است که تا پیش از مصوبه جدید، ‌دولت سهم کمی از آن دریافت می‌کرد و حالا می‌تواند سهم بالاتری به خزانه بریزد.

مناقشه بر سر تامین ارز

از ابتدای امسال تا پایان بهمن ماه، نزدیک به ۱۳ میلیون گوشی تلفن همراه به ارزش ۳ میلیارد دلار به ایران وارد شده است. موضوعی که موبایل را به یکی از «کالاهای عمده وارداتی» ایران بدل کرده است. اما یک سوال مهم در دوره سخت تحریم‌ها و تنگناهای موجود همواره وجود داشته است: ارز مورد نیاز برای واردات گوشی چگونه تامین می‌شود؟

در دولت گذشته، برای واردات گوشی تلفن همراه، دولت دست به اختصاص ارز با نرخ ترجیحی می‌زد. اما در سال‌های پایانی دولت به روشنی مشخص شد که چه میزان ارز به چه شرکت‌هایی اختصاص یافته است.

در دولت کنونی این رویه ادامه یافت اما هیچگاه مشخص نشد که چه شرکت‌هایی چه میزان ارز در اختیار گرفته و موبایل وارد کرده‌اند؟ هیچ آماری از میزان ارز تخصیص یافته به این شرکت‌ها وجود ندارد و در نبود فضای شفاف- که عمدتا ‌توسط دولت زیاد هم تبلیغ می‌شود- چرخه بزرگی متشکل از واردکننده‌های خاص، دلالان و عرضه‌کنندگان از این آشفتگی نهایت استفاده را بردند. اما همزمان با بالا گرفتن تنگناهای ارزی، سیاست «واردات در مقابل صادرات» برای موبایل هم به اجرا درآمد که به گفته فعالان بازار موبایل، با چالش‌های ریز و درشتی مواجه است. مثلا یک واردکننده موبایل می‌گوید: ‌« الان فقط صادرکننده‌ها می‌توانند گوشی‌های بالای ۶۰۰ دلار وارد کنند.

مثلا کسی که صادرکننده خرماست در زمینه موبایل اطلاعاتی ندارد که بتواند واردات موبایل انجام دهد. این معضل به ضرر مصرف‌کننده نهایی تمام می‌شود، زیرا شرکت‌های واردکننده موبایل که کالاهای دیگر صادر می‌کنند به ویژگی‌های موبایل آگاهی ندارند در عین حال با ارز صادرات کالاهای دیگر، موبایل وارد می‌کنند.» دولت برای حل این مشکل ابلاغیه جدیدی را ارایه کرد که طی آن، واردات موبایل با «ارز حاصل از صادرات غیر» هم امکانپذیر می‌شد. به عبارتی واردکنندگان می‌توانستند از یک صادرکننده، ارز بگیرند و پول کالای وارداتی خودشان را تامین کنند. اما در این مورد هم رضا عالیان، دبیر کنگره موبایل می‌گوید: «به نظر می‌رسد بعضی افراد از ارز حاصل از صادرات خود سود می‌برند به همین دلیل هنوز این مصوبه عملی نشده است. پس باید ریشه این چالش را در بانک مرکزی و عدم تامین و تخصیص ارز حاصل از صادرات غیر پیدا کرد.»

رشد قیمت‌ها در فضای رانتی

بازار موبایل در چند سال گذشته همزمان با بالا گرفتن تورم انتظاری در پایان سال، با جهش قیمت روبروست. اما جدول قیمت‌ها نشان می‌دهد که چیزی بیش از افزایش قیمت در حال رخ دادن است.

با اینکه سازمان‌های متولی واردات بر این گزاره اصرار دارند که سهم گوشی‌های بالای ۶۰۰ دلار از بازار کنونی ایران بسیار پایین است و با همین استدلال هم اتفاقات خاص این بازار چندان مهم تلقی نمی‌شود؛ ‌اما این گوشی‌ها اصطلاحا «پرچمدار» بازار هستند. در فاصله ۵ روز گذشته، همزمان با ابلاغ تعرفه‌های جدید و البته نوسان‌های قیمت ارز، ‌قیمت بسیاری از این گوشی‌ها در بازار با جهش‌های عجیب و غریب روبرو شده است. البته که جهش‌های قیمت در بسیاری از بازارهای دیگر هم رخ داده اما باید پرسید که چگونه می‌شود قیمت یک گوشی فقط در ۵ روز به یک‌باره ۱۵ تا ۴۰ درصد رشد کند؟ منشأ این پول‌ها کجاست و چه کسانی از چنین بازاری سود می‌برند و چه زمانی قرار است شب بخوابیم و صبح با قیمت‌های جدید روبرو نباشیم؟